Chương 11: Gian bếp nồng khói của bà nội

Rời con suối cạn róc rách dưới chân đồi Tà Rùng, bốn đứa trẻ cẩn thận xốc lại quai gùi tre và giỏ mây trĩu nặng trên vai. Quãng đường đất đỏ bazan dẫn về làng như ngắn lại dưới những bước chân rộn rã. Khải Nguyên cùng Sanh, Mai Chi và Hoàng Bách rảo bước về thẳng gian bếp nhỏ nép dưới rặng chuối hột của bà nội Nhàn. Nơi ấy luôn thơm nồng mùi khói củi tràm thân thuộc, lưu giữ kho tàng kinh nghiệm dân gian mà bà gom góp suốt một đời.

Vừa nghe tiếng chân lạo xạo ngoài ngõ và tiếng Bách lanh chanh cất giọng gọi, bà nội Nhàn đã từ trong hiên bước ra. Mái tóc bạc như mây của bà khẽ rung rinh theo nhịp bước, đôi mắt đôn hậu hằn sâu những nếp chân chim bừng sáng niềm vui.

“Mấy đứa đã về đấy à? Chao ôi, gùi nặng thế này mà leo đồi giỏi quá!”

Bà đỡ lấy quai gùi trên lưng Sanh, bàn tay gầy gò thô ráp nhẹ nhàng vỗ lên vai cậu bạn:

“Cháu Sanh khéo chọn thật đấy. Mớ lá chàm dày mép, đẫm sương này hái đúng vạt chàm già gốc rồi. Cả củ nâu ruột đỏ au như son, nhựa dẻo quánh thế kia thì lên màu thắm phải biết!”

Được bà khen, Sanh thoáng bẽn lẽn, hai gò má rám nắng ửng hồng. Cậu cúi đầu cười khẽ, đôi mắt sâu thẳm lấp lánh sự tự hào bình dị.

Gian bếp nhỏ nhanh chóng rộn ràng như một xưởng thủ công tí hon. Dưới sự hướng dẫn tỉ mỉ của bà Nhàn, mỗi người một việc, nhanh nhẹn bắt tay vào từng công đoạn sơ chế.

Bên thau nước mưa dưới bóng cây mít sau hè, Khải Nguyên cùng Sanh cọ sạch lớp đất đỏ bám quanh từng khóm củ nâu rừng. Vỏ ngoài sần sùi vừa bong ra, lộ rõ lớp thịt củ đỏ thắm căng tràn nhựa sống. Sanh cầm chiếc bàn nạo cật tre già do ông nội chuốt, mài từng nhát dứt khoát trên miệng chậu sành. Những vụn củ nâu mịn màng tuôn ra như cánh hoa rừng nghiền nhỏ, tỏa mùi thơm chát nồng đặc trưng của đất đồi Hướng Hóa. Khải Nguyên cẩn thận bưng chậu hứng từng lớp bột mịn để không phí hoài một giọt nhựa quý.

Ở góc thềm đối diện, Hoàng Bách ngồi khoanh chân trên chiếc chiếu cói, ôm chặt chiếc cối đá nhỏ mang từ nhà sang. Cậu nắm chiếc chày gỗ lim, hăng hái giã từng vốc nghệ già vàng óng. Tiếng chày giã cùm cụp đều đặn vang lên cùng tiếng thở phì phò của cậu bạn tròn trĩnh.

“Cậu giã nhẹ tay thôi Bách ơi, kẻo bắn hết nước nghệ ra áo bây giờ!” Mai Chi vừa nhắc nhở vừa khẽ mỉm cười.

“Yên tâm đi bồ tèo, nghệ già phải nát nhừ thì nước màu mới rực rỡ như nắng hè được!” Bách toe toét đáp, nhưng chẳng may một vệt nước nghệ vàng tươi bắn trúng ngay chóp mũi khiến cậu hắt hơi một cái thật to, làm cả gian bếp bật cười rộn rã.

Bên cạnh, Mai Chi khéo léo dùng mũi dao nhỏ khía đôi quả gấc nếp chín đỏ mọng. Từng múi gấc đỏ tươi bọc quanh hạt đen bóng được cô bạn cẩn thận nạo vào chiếc âu sứ trắng. Chi trút thêm chút rượu gạo trắng theo lời bà Nhàn dặn để màng gấc tiết ra sắc đỏ cam thắm nhất, rồi đặt vào chiếc chõ đất trên bếp lửa chuẩn bị hấp cách thủy.

Công đoạn hồi hộp nhất bắt đầu khi bà nội Nhàn bê chiếc vại sành da lươn đặt vào giữa gian bếp, bên cạnh là gàu nước vôi tôi trong vắt đã lắng cặn từ hôm trước.