Chương 26: Giá buốt cắt da

Gió bấc như những lưỡi dao lam sắc lẹm cứa rách toạc da thịt. Từng cơn gió từ triền đê sông Đáy thốc ngược vào lòng xóm, mang theo hơi nước buốt giá đến tê dại. Mặt đường đất nện của thôn An Hòa sau một đêm sương muối đã đanh lại, lạo xạo dưới đế dép cao su đúc những mẩu băng vụn mỏng tang.

Trần Bình siết chặt hai quai chiếc áo đại hàn lót lông cừu đã sờn rách ở mép gấu, bước chân khập khiễng vì vết thương cũ nơi chiến trường thoăn thoắt lao đi trong màn sương mờ đục. Anh không hề cảm thấy cái lạnh đang thọc sâu vào cổ áo, bởi trong lồng ngực anh lúc này, một ngọn lửa lo âu đang bốc cháy ngùn ngụt. Phía sau lưng anh, Hoài An quấn chặt chiếc khăn len sợi đỏ bạc màu, hai tay xốc vội tà áo bông chần, cắn răng chạy bám sát từng bước.

“Anh Bình! Đằng này! Nhanh lên không trâu quỵ hết mất!”

Tiếng anh Thao, Đội phó Đội 1, khản đặc và đứt quãng như người sắp hụt hơi. Gã vừa chạy vừa vấp ngã chúi lủi vào bờ mương cạn, bùn non đông cứng cào rách một bên ống quần láng đen.

Khu chuồng trâu tập trung của Đội 1 nằm trơ trọi ngay mép cánh đồng chiêm trũng, nơi hứng trọn luồng gió bấc rít gào từ hướng Bắc thổi về. Khi Bình và An chạy tới nơi, một cảnh tượng bi thảm đập thẳng vào mắt khiến tim Bình thắt nghẽn lại.

Đó là một dãy lán dài lợp mái rạ thưa thớt, cột kèo bằng tre đực xiêu vẹo, bốn bề hoàn toàn trống toác không có lấy một tấm liếp che chắn. Gió đông bắc cuốn theo mưa phùn lùa thẳng vào từng gian chuồng, biến nền đất bên dưới thành một bãi bùn lỏng bõng nước giải và phân trâu nhớp nháp. Nhiệt độ ngoài trời lúc này đã tụt xuống dưới sáu độ C. Nước trên các rãnh thoát nước đã đông lại thành từng vệt trắng nhờ nhờ.

Ngay lối vào gian đầu tiên, ba con trâu đực mộng to lớn — vốn là những “tay cày” cừ khôi nhất của hợp tác xã trong vụ mùa năm ngoái — đang nằm sóng soài trên mặt bùn buốt giá. Bốn chân chúng duỗi đơ, các khớp gối sưng vù, móng chân nứt nẻ ứa ra những dòng máu tím bầm vì cước lạnh. Đôi mắt to tròn vốn dũng mãnh giờ đục ngầu, phủ một màng nhớt mờ dại, chỉ còn biết thở hắt ra từng luồng hơi mỏng manh yếu ớt. Một con trâu mộng lông hoa cà đã ngừng thở hẳn, cái bụng trương phình cứng ngắc như một tảng đá xám giữa đầm lầy.

Hai con còn lại cả thân mình co giật bần bật theo từng cơn gió luồn qua khe cột. Xung quanh chúng, hơn ba chục con trâu cái và nghé con đang chen chúc dồn về một góc chuồng khuất gió, run rẩy cọ vào nhau, tiếng thở phì phò rên rỉ nghẹn ngào như tiếng khóc của con trẻ.

“Trời cao đất dày ơi! Thế này thì tan nát cả rồi!”

Một tiếng gào thất thanh vang lên bên đường đê. Ông Bùi Đắc Khoát, Chủ nhiệm Hợp tác xã, chiếc xe đạp Thống Nhất vứt chỏng chơ bên vệ cỏ, đang hớt hải lao xuống triền dốc. Chiếc áo dạ bốn túi cài kín cổ của ông đẫm ướt sương giá, chiếc bút máy Kim Tinh cài trên túi áo cọ vào ngực kêu lách cách theo từng nhịp thở gấp gáp.

Vừa nhìn thấy con trâu đầu đàn nằm bất động, hai đầu gối ông Khoát như khuỵu xuống, cả người lảo đảo bám chặt vào một thân tre bên mép chuồng:

“Con trâu mộng hoa cà... Con trâu ấy vụ trước kéo liền hai mẫu ruộng cày ải... Sao lại chết thế này? Đêm qua tổ trực chuồng làm ăn cái kiểu gì hả Thao?”

Anh Thao mặt mày xám ngoét, run rẩy chắp hai tay:

“Báo... báo cáo Chủ nhiệm, chiều ba mươi Tết, anh em phân công nhau trực... nhưng nghĩ Tết nhất chỉ rét bình thường, vả lại đống củi sưởi bị ẩm hết không bén lửa... Ai ngờ nửa đêm trời trở gió độc, rét hại đổ về đột ngột thế này... Sáng ra mở cửa thì... thì ba con đã quỵ chân từ bao giờ rồi!”

“Quỵ cái mả mẹ các anh!” Ông Khoát run bắn người vì vừa lạnh vừa giận dữ tột cùng, giọng nói lạc hẳn đi. “Con trâu là đầu cơ nghiệp! Cả xã An Hòa này chỉ trông vào bảy chục con trâu cày cho hơn ba trăm mẫu ruộng chiêm trũng! Vụ chiêm xuân đang cận kề, chỉ nửa tháng nữa là xuống giống cấy đại trà, giờ trâu chết rét thế này thì lấy cái gì mà cày ải? Các anh định kéo cày thay trâu à? Vỡ kế hoạch lương thực thì tôi với các anh vác mặt lên Huyện ủy mà nhận án kỷ luật!”

Bà con xã viên xóm ngoài nghe tiếng mõ báo động cũng bắt đầu túa ra đứng vây kín quanh hàng rào dâm bụt. Tiếng xì xào, tiếng than khóc xót của nổi lên râm ran khắp bờ ruộng. Trong cái thời buổi thóc cao gạo kém, mỗi con trâu tập thể được coi như một gia tài khổng lồ, là xương sống nuôi sống hàng trăm miệng ăn. Mất trâu đồng nghĩa với việc vụ chiêm xuân trắng tay, đồng nghĩa với những bữa cơm độn sắn củ mục lại kéo dài đằng đẵng qua mùa giáp hạt.

Giữa cơn hoảng loạn tột độ của Ban Quản trị, Bình bước những bước dứt khoát vượt qua vũng bùn lạnh ngắt, tiến thẳng đến bên con trâu đực đang thoi thóp. Anh quỳ một chân xuống lớp bùn nhão, bất chấp cái lạnh buốt thấu qua lớp vải quần, vươn bàn tay thô ráp áp chặt vào hõm tai và vùng ức của nó.

Tai con trâu lạnh ngắt như một phiến đá ngâm nước đá, da thịt cứng đờ, mạch máu ở cổ đập chậm chạp và rời rạc.

“An! Mau lại đây xem!” Bình quay đầu gọi giật giọng.

Hoài An lập tức lách qua đám đông, vén tà áo bông bước nhanh tới bên cạnh chồng. Đôi mắt sáng của cô lướt nhanh từ đỉnh đầu xuống bốn vó của con vật, ngón tay thoăn thoắt vạch khóe mắt, kiểm tra niêm mạc miệng rồi ấn mạnh vào các khớp chân sau.

“Thế nào mình? Còn cứu được không?” Bình lo lắng hỏi, giọng trầm đục mang theo sự căng thẳng của người chỉ huy trận mạc.

An lắc đầu, giọng nói điềm tĩnh nhưng đượm vẻ nghiêm trọng:

“Hai con này bị hạ thân nhiệt quá sâu, cước chân làm nghẽn mạch máu ngoại vi, thêm vào đó phổi đã bị nhiễm lạnh nặng do nằm trực tiếp trên nền bùn ướt và gió thốc liên tục. Nếu không xử lý ngay trong vòng một tiếng nữa, tim chúng sẽ ngừng đập.”

Ông Khoát nghe thấy thế liền bổ nhào tới, túm lấy cánh tay áo Bình như vớ được cọc giữa dòng nước lũ:

“Đồng chí Bình! Cô An! Tôi biết hai vợ chồng cậu có nhiều mẹo hay thời đi thanh niên xung phong! Cứu lấy đàn trâu của hợp tác xã với! Cứu được đàn trâu này, muốn ghi bao nhiêu công điểm tôi cũng duyệt! Chứ để chết thêm vài con nữa thì An Hòa coi như xong phim!”

An ngẩng đầu nhìn người Chủ nhiệm đang tái mét vì sợ hãi, khẽ nói:

“Bác Khoát, bây giờ không phải lúc nói chuyện công điểm. Trâu của Đội 1 bị thế này là do rét từ dưới đất bốc lên kết hợp với gió lùa ngang hông. Bệnh ở dưới chân và trong lồng ngực. Muốn cứu hai con này, phải lập tức kéo chúng vào chỗ kín gió, đốt lửa hơ ấm và xoa bóp bằng rượu gừng để thông huyết. Nhưng điều quan trọng nhất lúc này không phải chỉ là hai con trâu này...”

An dừng lại, ánh mắt nhìn thẳng sang Bình:

“Anh Bình, chuồng trâu của Đội 3 bên xóm Nam thế nào rồi? Đàn trâu hăm tư con bên đó nếu không phòng bị ngay từ bây giờ, chỉ đến chiều tối nay khi đợt gió thứ hai tràn về, toàn bộ cũng sẽ quỵ cước như ở đây!”

Lời cảnh báo của An như một hồi chuông gióng thẳng vào tâm trí Bình. Đúng vậy! Đội 3 của anh có hai mươi tư con trâu cày, tuy chuồng trại có che chắn khá hơn Đội 1 đôi chút nhưng cũng chỉ là vách nứa đơn sơ. Cái rét dưới sáu độ C này không tha cho bất kỳ sinh vật nào nếu không có biện pháp bảo vệ đặc biệt.

Bình đứng phắt dậy, đôi vai vạm vỡ ưỡn thẳng, tác phong của một người lính dạn dày trận mạc lập tức bộc lộ trọn vẹn:

“Bác Khoát! Ở đây bác giao cho anh Thao huy động thanh niên khiêng ngay hai con trâu này vào gian kho chứa rơm của hợp tác xã, trát kín vách lại, lấy củi khô đun nước gừng xoa bóp chân cho chúng! Còn con trâu đã chết thì lập tức lập biên bản mổ thịt cấp đông để tránh ươn thối, chia tiêu chuẩn cho xã viên ăn Tết lấy sức chống rét! Cháu với An phải về Đội 3 ngay lập tức để giữ lấy đàn trâu của đội cháu!”

Nói đoạn, không đợi ông Khoát kịp trả lời, Bình quay sang An, nắm chặt lấy bàn tay lạnh buốt của cô:

“Đi mình! Về Đội 3!”

*

Gió bấc vẫn gầm rít từng cơn điên cuồng trên mặt đê. Con đường đất trơn trượt dài gần hai cây số từ Đội 1 về Đội 3 dường như bị thu ngắn lại dưới những bước chân hối hả của hai vợ chồng. Trên đường đi, Bình đã hình dung ra toàn bộ trận địa mà mình phải đối mặt. Không thể dựa vào cách làm cũ, không thể trông chờ vào vài bó củi ướt hay mấy mảnh bao tải rách. Đối mặt với thiên tai chết chóc, phải có phương án triệt để và thần tốc.

Vừa về tới đầu ngõ Đội 3, Bình đã rút chiếc còi đồng đeo trước ngực — kỷ vật thời còn ở sư đoàn — ngậm vào miệng thổi lên ba hồi dài dõng dạc:

“Tét... tét... téttt! Tét... tét... téttt!”

Tiếng còi báo động khẩn cấp vang vọng khắp xóm Nam, át cả tiếng gió gào. Chỉ trong vòng chưa đầy mười phút, hàng chục xã viên trẻ khỏe của Đội 3, dẫn đầu là bác Cả Sắn, chị Đượm béo tròn và các đoàn viên thanh niên, ai nấy đều mặc áo tơi lá, đầu đội mũ nan, hớt hải cầm đòn xóc, xẻng cuốc chạy dồn về phía sân kho Đội 3.

“Có chuyện gì thế chú Bình? Vỡ đê hay có trộm?” Bác Cả Sắn thở hổn hển, chòm râu kẽm rung lên bần bật.

Bình đứng trên bậc thềm đá của kho rơm, cất giọng sang sảng, dứt khoát:

“Báo cáo bà con! Đội 1 ngoài bãi Soi đã chết mất một trâu mộng, hai con ngã quỵ vì cước chân! Đợt rét hại này dưới sáu độ, sương muối sẽ kéo dài ít nhất ba ngày nữa. Nếu chúng ta khoanh tay đứng nhìn, đàn trâu hăm tư con của Đội 3 cũng sẽ chịu chung số phận, vụ chiêm xuân coi như mất trắng! Bây giờ tôi lệnh cho toàn đội bước vào tình trạng khẩn cấp, chia làm ba mũi hành động ngay lập tức!”

Cả đám đông xôn xao kinh hãi khi nghe tin trâu Đội 1 chết, nhưng nhìn thấy vẻ cương nghị, bình tĩnh của Bình, sự hoang mang lập tức lắng xuống, nhường chỗ cho kỷ luật lao động.

“Mũi thứ nhất!” Bình chỉ tay về phía cánh thanh niên vạm vỡ do bác Cả Sắn phụ trách: “Lấy toàn bộ bạt dứa dự phòng bão lũ trong kho, kết hợp với các tấm liếp nứa, rơm rạ khô bện dày, kéo ra chuồng trâu quây kín toàn bộ hướng Bắc và Đông Bắc! Phải bịt kín mít từ chân tường lên đến quá tầm trâu đứng, chỉ chừa lại các khe hở nhỏ phía Nam trên cao để thoát khí độc! Làm thật nhanh và chắc chắn, gió thổi không được bay!”

“Rõ! Đi thôi các anh em!” Bác Cả Sắn vung tay, dẫn đầu nhóm thanh niên lao vội về phía kho bạt.

“Mũi thứ hai!” Bình quay sang An và chị Đượm: “Nhà bếp và chị em phụ nữ làm theo hướng dẫn của đồng chí An! Cần vật liệu gì cứ lấy thẳng từ kho của đội, tôi chịu trách nhiệm trước Ban Quản trị!”

An bước lên một bước, đôi mắt sáng ngời lấp lánh sự tự tin và quyết đoán của một kỹ sư sinh học dạn dày kinh nghiệm thực tế. Cô nhìn quanh các chị em đang run rẩy vì giá rét, cất giọng dõng dạc, rõ ràng từng lời:

“Các chị em nghe tôi! Cái rét làm chết trâu không phải chỉ vì gió thổi trên lưng, mà nguy hiểm nhất là hơi lạnh và khí độc từ đống phân ướt ngấm ngược từ bàn chân và bụng trâu lên! Vì vậy, chúng ta sẽ làm ‘đệm lót ấm chân’ cho trâu bằng trấu và men vi sinh!”

“Đệm lót trấu ư cô An?” Chị Đượm tròn xoe mắt, chiếc khăn bông trùm đầu lay động: “Trấu xơ xác thế thì ấm vào đâu được?”

“Ấm gấp mười lần đống rơm ướt các chị thường lót!” An giải thích nhanh gọn: “Trấu khô xốp, cách nhiệt cực tốt và hút ẩm cực nhanh. Nhưng bí quyết là chúng ta sẽ trộn trấu với tro bếp, một ít vôi bột khử trùng và lớp men ủ vi sinh từ đống bèo dâu hoai mục hôm trước. Các vi sinh vật trong men khi gặp phân và nước tiểu của trâu sẽ lập tức ‘ăn’ và lên men nóng. Tự thân lớp đệm lót ấy sẽ bốc nhiệt âm ỉ ngày đêm, giữ cho nền chuồng luôn ấm ran như một cái bếp lò mini, lại triệt tiêu hết mùi xú uế, không để mầm bệnh ăn thủng móng chân trâu!”

Nghe An nói, bà con xã viên tuy chưa hiểu hết cái gọi là “vi sinh vật lên men hiếu khí” của thế kỷ hai mươi mốt, nhưng uy tín từ vụ cứu bãi ngô và hố ủ bèo dâu đợt trước đã khiến họ tin tưởng tuyệt đối vào từng lời của cô.

“Chị Đượm!” An phân công rành rọt: “Chị dẫn năm người ra kho thóc cối, xúc ngay sáu mươi thúng trấu khô sạch chở về chuồng trâu! Nhớ chọn trấu mới, khô ráo không ẩm mốc! Bác Ba quét sạch lớp bùn phân ướt cũ trong chuồng tống ra hố ủ xa, rắc một lớp vôi bột mỏng sát trùng đáy nền!”

“Còn lại những ai?” An nhìn nhóm phụ nữ lớn tuổi, trong đó có cả bà cụ Mẫn vừa chống gậy đi tới: “U và các thím gom hết bao tải gai, bao bố đựng đỗ tương cũ của đội lại. Mang theo kim bao và dây chuối khô, chúng ta sẽ may ‘áo giáp’ chống rét cho trâu!”

Mọi người rùng rùng chuyển động. Cả khu vực sân kho Đội 3 bỗng chốc biến thành một công trường sôi động giữa ngày mùng Một Tết. Không còn ai nghĩ đến chuyện nghỉ ngơi du xuân hay chén rượu đầu năm, tất cả đều hòa mình vào cuộc chiến sinh tồn giữ lấy cơ nghiệp của tập thể.