Chương 32: Trận địa lòng dân

Gió bấc cuối đông thổi thốc qua những vòm nhãn cổ thụ ven đường đê, kéo theo từng luồng rét ngọt lẫn cái hanh hao đặc trưng của đất trời Bắc Bộ những ngày sau Tết. Nắng trưa rọi xuống dòng sông Đáy một màu bàng bạc, lấp lánh như vảy cá thiếc. Con đường mòn dẫn từ cổng đình làng An Hòa ra mé bãi Soi gập ghềnh đất thịt khô nẻ, in hằn những vết chân trâu tròn ủng và rãnh trượt của bánh xe thồ chở phân ải.

Đoàn người rảo bước trong một bầu không khí im ắng đến ngột ngạt. Đi đầu là đồng chí Vũ Đình Trọng, Trưởng ban Thanh tra Nông nghiệp tỉnh Hà Sơn Bình. Người cán bộ kiểm tra có vóc người cao gầy trong chiếc áo đại cán bốn túi màu cỏ úa cài kín cổ, chân xỏ đôi dép cao su đúc bước thoăn thoắt, cánh tay kẹp chặt chiếc cặp da Tiệp Khắc bên hông. Đi sát phía sau là hai cán bộ thanh tra trẻ tuổi mang theo sổ tay, thước dây cuộn bằng thép và đồng chí Tiến - cán bộ kỹ thuật của trạm thú y huyện, người vừa trải qua một phen kinh ngạc tột độ trước mô hình đệm lót sinh học và phác đồ thảo dược trị dứt điểm chứng lở mồm long móng ở chuồng trâu Đội 3 ban nãy.

Chủ nhiệm Bùi Đắc Khoát đi bên cạnh, chiếc bút máy Kim Tinh nơi ngực áo cứ chốc chốc lại rung lên theo từng nhịp bước vội vã. Hoài An đi ngay phía sau, cô nhìn thấy rất rõ những giọt mồ hôi đang rịn ra lấm tấm bên thái dương ông Khoát dù gió sông thổi ràn rạt qua manh áo mỏng. Đôi bàn tay thô ráp của người đứng đầu hợp tác xã thỉnh thoảng lại lén chùi vội vào ống quần bảo hộ màu xanh công nhân đã bạc phếch. An hiểu rõ sức ép ngàn cân đang đè nặng lên ngực ông. Mười lăm mẫu đất bãi Soi này là tất cả vốn liếng, là canh bạc danh dự của ông Khoát trước Đảng ủy xã và bà con xã viên. Đêm hôm trước, chính ông đã ngồi dưới ngọn đèn dầu hạt đỗ tại gian nhà ba gian của vợ chồng cô, run rẩy cùng Bình bàn bạc từng gạch đầu dòng cho phương án cứu đói vụ chiêm. Nếu hôm nay đoàn thanh tra của tỉnh bắt được quả tang dù chỉ là một chiếc cọc tre cắm mốc chia ruộng, cái mũ “phục hồi tư tưởng tư hữu, phá hoại nền tảng kinh tế tập thể” sẽ lập tức ụp xuống đầu ông, đủ sức tước sạch sinh mạng chính trị lẫn chiếc huy hiệu Đảng mà ông nâng niu gìn giữ suốt mấy chục năm qua.

Bàn tay An giấu sâu trong túi chiếc áo bà ba chần bông vá vai, lặng lẽ bấm nhẹ đầu ngón tay vào lòng bàn tay để giữ cho tâm trí tuyệt đối sáng suốt. Bên cạnh cô, Trần Bình bước đi với dáng vẻ điềm tĩnh như một thân cây lim sừng sững giữa rừng. Vết thương đạn sượt ở chiến trường Tây Nam khiến chân trái anh hơi khập khiễng nhẹ khi leo dốc đê, nhưng sống lưng anh vẫn thẳng tắp, bờ vai rộng vững chãi như muốn che chắn toàn bộ ngọn gió lạnh cho người vợ trẻ phía sau. Khi đoàn người vừa bước qua khúc quanh gấp nơi dốc đê bến đò, Bình bỗng hạ thấp cánh tay, bàn tay to bản thô ráp ấm sực lướt qua, khẽ siết lấy những ngón tay đang lạnh buốt của An trong tích tắc. Một cái nắm tay ngắn ngủi, kín đáo không ai nhìn thấy, nhưng truyền sang cô một luồng hơi ấm kiên định và tin cậy khôn cùng.

“Đừng lo,” Bình mấp máy môi, thanh âm trầm ấm như tiếng chuông đồng vọng giữa trưa vắng, “mọi sự đã có anh.”

An ngước nhìn sườn mặt cương nghị của chồng, khóe môi khẽ cong lên một nụ cười kín đáo. Cô lắc đầu rất nhẹ, ánh mắt trong trẻo lạ thường:

“Em không lo. Chúng ta làm vì sự sống của bà con, không làm điều gì mờ ám để phải sợ.”

Đồng chí Trọng đột ngột dừng lại trên đỉnh dốc đê nhìn xuống. Cả đoàn người cũng đồng loạt khựng bước. Trước mắt họ, mười lăm mẫu đất bãi Soi trải dài tít tắp ra tận mép nước sông Đáy phù sa đỏ quạnh.

Cán bộ Trọng nheo đôi mắt sắc như dao cau lại, chiếc cằm vuông hơi hếch lên, chăm chú quét một lượt từ đầu bãi đến cuối bãi. Mấy cán bộ thanh tra trẻ tuổi đi cùng đã vội vàng mở nắp chiếc bút Trường Sơn, lật sẵn trang giấy pơ-luya trắng tinh trong cuốn sổ bìa cứng để ghi chép biên bản vi phạm.

Thế nhưng, bức tranh hiện ra dưới chân đê bãi Soi hoàn toàn không giống với những gì được miêu tả trong bức thư tố giác mực tím nặc danh.

Không có bất kỳ một chiếc cọc tre nào cắm mốc phân chia. Tuyệt nhiên không có những bờ ngăn ranh giới manh mún, lắt nhắt theo kiểu “mảnh ruộng con trâu” của thời kỳ kinh tế cá thể. Cả mười lăm mẫu đất bãi bồi mở ra thênh thang, phẳng lì, được quy hoạch thành từng dải băng thẳng tắp, ngay ngắn như những luống cày mẫu mực của nông trường quốc doanh lớn.

Quan trọng hơn cả, trên bãi bồi lúc này không hề có cảnh tượng mạnh ai nấy cuốc, xé rào làm riêng. Gần bốn chục con người của Đội sản xuất số 3 đang lao động hăng say, rầm rộ như một chiến dịch hiệp đồng binh chủng thực thụ. Trên một ụ đất cao giữa bãi, lá cờ đỏ thêu dòng chữ “Đơn vị thi đua Quyết thắng” - món quà mà đoàn xe quân sự chở tân binh tặng lại Đội 3 mấy hôm trước - được cắm sừng sững trên ngọn tre, phần phật tung bay trong gió bấc.

“Thế này là thế nào?” Đồng chí Trọng nhíu mày, giọng lộ rõ vẻ nghi hoặc, ngón tay gõ nhịp liên hồi lên mặt chiếc cặp da. “Trong đơn tố cáo ghi rất rõ: Đội 3 cắm cọc phân chia mười lăm mẫu bãi Soi cho từng nhóm hộ tư nhân tự làm tự hưởng, triệt tiêu kỷ luật lao động tập thể. Sao dưới kia người ta lại chia thành ba vạt đất riêng biệt như ba trận địa thế kia? Đồng chí Khoát, đồng chí giải thích xem!”

Ông Khoát ấp úng, trán vã mồ hôi, chiếc bút máy cài túi áo lại rung lên bần bật:

“Báo... báo cáo đồng chí Trưởng đoàn, việc này... việc này là do Đội 3 chủ động bố trí theo tình hình thực tế...”

“Báo cáo đồng chí Trưởng đoàn thanh tra!”

Một giọng nói trong trẻo, đĩnh đạc cất lên cắt ngang sự lúng túng của ông Khoát. Hoài An bước lên phía trước nửa bước, đứng ngang hàng với Trần Bình, ánh mắt cô bình thản nhìn thẳng vào vị cán bộ kiểm tra quyền lực của tỉnh:

“Tôi là Nguyễn Hoài An, kỹ thuật viên kiêm phụ trách công tác tăng gia của Đội sản xuất số 3. Xin phép được thay mặt Ban chỉ huy đội báo cáo cụ thể phương án tác chiến đồng ruộng này với đoàn thanh tra.”

Đồng chí Trọng quay ngoắt lại nhìn cô gái trẻ. Đôi mắt sắc sảo của ông ta quét qua chiếc áo bà ba vá chỉ cẩn thận, đôi bàn tay lấm lem đất phù sa và phong thái tự tin hiếm thấy ở một xã viên thôn dã. Nhớ lại lời ca ngợi không ngớt của cán bộ thú y Tiến lúc ở chuồng trâu ban nãy, nét mặt ông ta dịu bớt đôi phần nhưng giọng điệu vẫn giữ nguyên vẻ đanh thép:

“Được, cô An nói đi! Tại sao mười lăm mẫu đất này lại chia thành ba dải băng tách biệt? Kia có phải là vạt đất chia riêng cho dòng họ Trần, họ Đặng hay những hộ thân cận với ban chỉ huy đội không?”

“Thưa đồng chí Trọng, hoàn toàn không phải!” An mỉm cười nhẹ nhàng, bàn tay chỉ về dải đất ngoài cùng sát mép nước. “Đây không phải là chia đất tư nhân, mà là mô hình 'Luân canh dải băng khoanh vùng dập dịch bệnh sinh học' do Đội 3 chúng tôi áp dụng thử nghiệm nhằm bảo vệ tài sản của hợp tác xã.”

Cụm từ “khoanh vùng dập dịch bệnh sinh học” thốt ra từ miệng một cô gái nông thôn khiến đồng chí Trọng và các cán bộ trẻ trong đoàn thoáng chút bất ngờ. Một cán bộ thanh tra đeo kính cận vội vàng cúi xuống sổ tay ghi chép.

An điềm tĩnh bước xuống dốc đê, đưa tay mời đoàn thanh tra đi theo dọc theo bờ mương dẫn nước:

“Báo cáo các đồng chí, đất bãi Soi là vùng đất phù sa màu mỡ nhưng có đặc thù trũng thấp, mùa xuân thì nồm ẩm, sâu bệnh dễ lây lan, đến vụ mưa rào tháng Năm thì nước sông Đáy dâng cao rất nhanh. Nếu chúng tôi huy động toàn bộ ba mươi tư lao động cùng dồn vào làm đất một lúc theo lối đánh trống ghi tên truyền thống, đào bới tràn lan, thì đất sẽ bị nén chặt, úng ngập chân rễ và khi có dịch rầy nâu hay sâu đục thân xuất hiện ở một góc, nó sẽ quét sạch cả mười lăm mẫu chỉ trong ba ngày!”

An dẫn đoàn người dừng lại bên dải đất đầu tiên. Tại đây, một tốp phụ nữ do chị Đượm dẫn đầu đang dùng quang gánh chuyển từng sọt mùn hoai mục từ các hố ủ bèo hoa dâu kỵ khí đổ xuống rãnh luống. Mùi vôi bột khử trùng nồng nồng quyện với mùi đất ải ngai ngái bốc lên dưới nắng trưa hanh hao.

“Dải băng thứ nhất này rộng đúng năm mẫu, nằm ở dải đất cao nhất,” An giải thích rành rọt, từng câu từng chữ chuẩn xác như một cán bộ khuyến nông dày dạn kinh nghiệm, “chúng tôi bố trí tổ phụ nữ chuyên trách kỹ thuật vi sinh. Toàn bộ lượng bèo hoa dâu ủ kỵ khí kết hợp tro bếp và vôi bột được rải xuống đây để chuẩn bị gieo đậu tương vụ xuân. Như đồng chí Trưởng đoàn đã biết qua các chủ trương phổ biến kỹ thuật nông nghiệp của Bộ Nông nghiệp, rễ cây họ đậu có các nốt sần chứa vi khuẩn cộng sinh, có khả năng tự hút đạm tự do trong khí trời chuyển hóa thành đạm hữu cơ làm giàu cho đất. Chúng tôi làm dải băng này trước để tận dụng nguồn đạm sinh học tự nhiên, giảm bớt một trăm phần trăm nhu cầu phân urê mà nhà nước đang thiếu hụt!”

Đồng chí Trọng chăm chú nhìn những rãnh đất được rải đều tăm tắp, không hề có một nhánh cỏ dại. Cán bộ thú y Tiến đứng bên cạnh vỗ đùi đánh đét một cái, hào hứng đỡ lời:

“Đúng quá đồng chí Trưởng đoàn ạ! Tài liệu kỹ thuật của Bộ Nông nghiệp dịch từ sách Liên Xô có nói rất kỹ điều này! Nuôi đất bằng vi sinh vật nốt sần rễ đậu, vừa tăng độ mùn màu mỡ vừa cắt đứt mầm bệnh của vụ lúa trước!”

An hướng ánh mắt sang dải đất thứ hai ở giữa bãi. Nơi đó, tám con trâu đực khỏe mạnh vừa được chữa khỏi bệnh lở mồm long móng đang kéo những lưỡi cày gang lật từng tảng đất phù sa màu mỡ lên phơi nắng. Những chàng trai tráng kiện của Đội 3 áo đẫm mồ hôi, bước chân thoăn thoắt theo đường cày thẳng như kẻ chỉ.

“Dải băng thứ hai này là tổ cày bừa chuyên sâu do đồng chí Bình trực tiếp điều hành,” An tiếp tục, “sau đợt dịch rét hại vừa qua, trâu cày cần được phục hồi thể lực theo chế độ vận động có kiểm soát. Chúng tôi tập trung những lao động khỏe mạnh đạt chuẩn công A vào dải đất này để cày sâu hai mươi lăm phân, phơi ải diệt trừ triệt để ấu trùng nhộng sâu và nấm mốc trong lòng đất. Nhờ cày tập trung theo tuyến thẳng, hiệu suất kéo của đàn trâu tăng ba mươi phần trăm so với việc thả cày rải rác từng khoảnh.”

Rồi cô đưa tay chỉ về dải đất thứ ba giáp sông, nơi một nhóm xã viên già cả và thanh thiếu niên đang dùng xẻng, cuốc nạo vét một hệ thống rãnh thoát nước hình xương cá thông thẳng ra vụng sông:

“Còn dải đất cuối cùng là tuyến đê bao mềm và hệ thống rãnh tiêu thủy do các bác xã viên lớn tuổi phụ trách. Nếu nước sông dâng bất ngờ, hệ thống rãnh này sẽ tiêu úng trong vòng hai giờ, giữ cho ngô và đỗ không bị thối rễ.”

An dừng bước, quay lại đối diện với đồng chí Trọng, giọng cô ấm áp nhưng đanh chắc:

“Toàn bộ quy trình này được chúng tôi tổ chức theo phương châm: chuyên môn hóa dây chuyền sản xuất, hiệp đồng tác chiến tập thể. Mỗi người làm đúng sở trường, từ việc nặng đến việc nhẹ. Điểm công vẫn được ghi vào sổ công điểm của Đội 3 mỗi buổi chiều, ngô đỗ thu hoạch vẫn nhập thẳng vào kho của hợp tác xã theo định mức giao nộp. Thưa đồng chí Trưởng đoàn, phân công lao động khoa học theo chuỗi kỹ thuật để bảo vệ tài sản xã hội chủ nghĩa, há lại là chia ruộng tư hữu sao?”

Đồng chí Trọng lặng người đi. Ông ta bước thẳng xuống lòng luống đất, cúi người bốc một nắm đất phù sa vừa được trộn mùn bèo hoa dâu lên tay bóp nhẹ. Đất tơi xốp, ẩm mềm, phảng phất mùi thơm của đất ải và tro bếp, hoàn toàn không có mùi hôi thối của phân tươi chưa hoai mục.

An quan sát rất kỹ từng cử chỉ của vị Trưởng ban thanh tra. Đôi mắt sắc sảo, nghiêm nghị vốn từng trải qua bao cuộc kiểm tra căng thẳng của ông dường như dịu lại. Những nếp nhăn hằn sâu nơi khóe mắt ông giãn ra khi ông ngước nhìn khắp bãi Soi rộng lớn. Mười bốn hộ xã viên Đội 3 - những người tối qua vừa cùng nhau ký và điểm chỉ vào bản cam ước sinh tử giấu dưới bệ thờ nhà Bình - lúc này đang đứng sát lại bên nhau. Trên gương mặt họ không hề có sự lấm lét, sợ sệt của những kẻ làm ăn trộm vụng, mà rạng ngời niềm tin, sự đoàn kết và lòng tự hào lao động chân chính.

Chị Đượm chống chiếc đòn gánh bước tới, quệt vội giọt mồ hôi trên trán cười giòn tan:

“Báo cáo cán bộ tỉnh! Chúng tôi ở đây chỉ biết nghe lệnh Đội trưởng Bình và cô An chỉ huy thôi! Cô An dạy chúng tôi ủ bèo hoa dâu, giữ ấm cho trâu, phân công ai khỏe cày ruộng sâu, ai yếu gánh mùn nhẹ. Mấy hôm nay làm việc đâu ra đấy, ai nấy đều phấn khởi vì thấy đất bãi Soi sống lại. Cán bộ bảo chúng tôi chia ruộng tư nhân là oan cho chúng tôi quá! Chúng tôi làm cho hợp tác xã, làm để có hạt bắp hạt đỗ cứu đói cho con em trong làng chứ chia chác cho ai!”

Một bác xã viên đứng tuổi trong tổ cày bừa cũng bước lên, dõng dạc nói: