Chương 41: Lửa giận ống nung

Khói nóng đặc quánh mang theo tàn lửa đỏ lừ từ gầm bệ sấy cuộn thốc lên, tạt thẳng vào mặt những người đứng gần nhất. Tiếng rạn vỡ lách tách từ sâu trong lòng đất nung mỗi lúc một dồn dập, tựa như tiếng xương khớp bị vặn gãy dưới sức ép nghìn cân.

Trong khoang tối, khối nhiệt lượng khổng lồ bị giam hãm đang gầm réo, tìm đường phá vỡ mọi chướng ngại.

“Chạy mau! Nó nổ tung vách bây giờ!”

Mấy xã viên Đội 1 hoảng hốt quăng cả đòn gánh, chân vấp vào thúng mủng lảo đảo tháo lui về phía cửa kho. Cảnh tượng hỗn loạn chực bùng lên giữa bốn bề bao tải thóc đang bốc mùi chua nồng.

“Đứng yên đấy! Ai cho phép chạy!”

Một tiếng thét đanh thép như lệnh phát hỏa giữa chiến hào vang lên xé toạc bầu không khí hoảng loạn. Trần Bình sải những bước dài vững chãi, chiếc chân tập tễnh ghim chặt xuống nền đất nện. Anh vớ lấy chiếc xẻng sắt dựng bên góc tường, cả người lao thẳng về phía cửa lò đốt ngầm đang phì phì nhả khói.

“Dân quân đâu! Không một ai được bỏ vị trí! Chú Sáu, chặn ngay luồng gió!”

Một thanh niên dân quân mặt cắt không còn giọt máu, cuống cuồng níu lấy tay Bình: “Anh Bình, lấy thùng nước tạt vào dập lửa thôi! Không là cháy hết cả kho!”

“Không được đổ nước!”

Hoài An thất thanh kêu lên, giọng khản đặc nhưng sắc bén lạ thường. Cơn buồn nôn dữ dội từ đáy dạ dày vừa ập lên cuống họng khiến ngực cô nghẹn ứ, đôi mắt hoa lên từng chặng, nhưng bộ óc của người kỹ sư thực nghiệm lập tức gióng lên hồi chuông cảnh báo. Cô gạt vội bím tóc đang bết chặt vào vòm má ướt đẫm mồ hôi, bước nhanh tới chắn trước xô nước:

“Đất nung đang ở nhiệt độ hàng trăm độ, đổ nước lạnh vào là sốc nhiệt nứt toác ngay lập tức! Lúc đó lò nổ tung thật sự, năm mươi ống cống vỡ vụn thì thần tiên cũng không cứu nổi!”

Bình liếc mắt nhìn vợ, ánh nhìn sắc bén của người lính lập tức bắt trọn ý tứ trong lời cô. Anh không một giây chần chừ, gầm lên:

“Nghe cô An! Không tạt nước! Toàn bộ lấy xỉ than nguội với đất cát khô đổ ụp vào miệng buồng trấu! Cắt nguồn dưỡng khí!”

“Khoa, nhảy xuống dắt chiếc xe đạp lùi ra xa!” An vừa thở dốc vừa chỉ huy tiếp, hai tay cô nắm chặt mép bàn gỗ để giữ cho thân mình khỏi ngã quỵ. “Lấy bao tải gai nhúng nước suýt ướt, đắp kín toàn bộ cửa hút gió buồng nhiệt bên hông! Bịt kín lại để triệt tiêu luồng đối lưu! Mau lên!”

Mệnh lệnh rành rọt, chuẩn xác của hai vợ chồng như một liều thuốc định thần giữa cơn giông bão. Không khí hỗn loạn lập tức biến thành guồng quay kỷ luật.

Khoa lau vội dòng mồ hôi cay xè nơi khóe mắt, nhảy phốc khỏi yên xe Thống Nhất, ghì chặt gióng xe lôi giật ngược ra ngoài. Chú Sáu thợ rèn cùng ba dân quân khỏe mạnh xúc từng xẻng xỉ than mục và tro nguội hắt phủ đầu lên lớp trấu đang cháy ngùn ngụt dưới đáy lò.

Bình lao đến bên bể nước mưa ngoài cửa kho, vần trọn ba tấm bao tải gai dày cộp dìm xuống làn nước lạnh ngắt, rồi một mình vác khối bao ướt sũng nặng trĩu lao ngược trở vào. Lưng áo trấn thủ của anh ướt đẫm, bắp tay cuồn cuộn gân xanh khi anh đập mạnh từng tấm bao ướt phủ trùm lên cửa hút gió tôn mạ.

Xèo! Xèo!

Hơi nước bốc lên mù mịt kèm theo mùi vải bố khét lẹt. Thiếu oxy, ngọn lửa trấu đỏ rực bên dưới đáy lò dần lịm đi, chuyển sang màu đỏ thẫm rồi chỉ còn khói xám âm ỉ. Áp suất dồn ứ trong hệ thống ống ngầm dịu bớt, không còn những tiếng rít chói tai của dòng khí nóng bị nghẽn nghẹt. Vách buồng sấy bằng gạch mộc từ từ ngừng rung chuyển.

Một khoảng im lặng chết chóc bao trùm gian kho. Chỉ còn tiếng thở dốc nặng nhọc của mười mấy con người và tiếng mưa phùn nồm ẩm vẫn dai dẳng gõ đều đều trên mái ngói sông Cầu.

Chủ nhiệm Bùi Đắc Khoát run rẩy bước lại gần, chiếc bút máy Kim Tinh cài trên túi áo rơi tuột xuống đất lúc nào không hay. Ông nhìn lớp bao tải ướt đang bốc khói nghi ngút, giọng run run:

“Kịp... dập kịp rồi à? May quá, trời đất phù hộ...”

Nhưng chưa kịp để vị chủ nhiệm thở phào, chú Sáu lò rèn đã dùng chiếc kìm sắt cạy tấm nắp tôn kiểm tra bên hông buồng dẫn khí. Một làn hơi nóng hầm hập phả ra. Chú thò đèn dầu soi vào trong, rồi chép miệng thở dài sườn sượt:

“Hỏng rồi... Cánh quạt gỗ xoan gãy đôi, một nửa găm chặt vào thành tôn vênh hết cả mép quạt. Chỗ khớp nối ống đất nung số bốn với số năm nứt toác một đường dài bằng bàn tay, khói trấu bám đen kịt. Cái lò này... liệt rồi!”

Lời chú Sáu như một gáo nước lạnh tạt thẳng vào hy vọng vừa nhen nhóm của mọi người.

“Liệt... liệt là thế nào?” Ông Khoát tái mặt, giọng lạc đi. “Cả kho còn gần bốn mươi tấn thóc nứt nanh nằm chờ chết ngoài kia! Bộ đội trên Lạng Sơn, Quảng Ninh đang đổ máu từng giờ, từng phút chờ lương thực! Bốn ngày nữa không có năm mươi tấn thóc khô sạch giao cho Huyện đội thì tôi... tôi lấy cái đầu này ra mà đền tội trước Đảng, trước nhân dân à?”

Sự tuyệt vọng lại một lần nữa bóp nghẹt bầu không khí. Mấy bác xã viên lớn tuổi rầu rĩ ngồi bệt xuống bao thóc, đưa ống tay áo nâu vá chằng vá đụp lên lau mặt.

Hoài An tựa lưng vào cột gỗ lim của gian kho, bụng dưới bỗng nhói lên một cơn đau âm ỉ. Bào thai chưa đầy hai tháng tuổi dường như đang cựa mình phản ứng trước sự căng thẳng tột độ của người mẹ. Cổ họng cô đắng chát, vị chua của cơn nghén dâng lên tận mang tai khiến mặt mày cô xây xẩm.

“An, em sao thế? Để anh đưa em về trạm xá!”

Bình buông chiếc xẻng sắt, bước vội đến bên cô. Bàn tay to bè, thô ráp đầy vết chai sần của anh đỡ trọn lấy bờ vai mảnh khảnh của vợ. Khi chạm vào vầng trán lạnh ngắt lấm tấm mồ hôi của cô, mắt anh thắt lại vì xót xa.

“Em không sao...” An hít một hơi thật sâu, nén cơn choáng váng xuống đáy lòng. Bàn tay nhỏ bé của cô siết chặt lấy cổ tay áo dính đầy bùn than của Bình. “Bình, em không về được. Thóc chưa khô, em tuyệt đối không thể về!”

Cô nhìn thẳng vào mắt chồng, ánh mắt kiên định đến mức khiến một người lính dạn dày khói lửa như Bình cũng phải chấn động. An quay sang nhìn chú Sáu và ông Khoát, giọng nói cất lên tuy có phần yếu ớt nhưng từng chữ đều rành mạch:

“Gỗ xoan có thớ mềm, ngậm nước nhiều. Khi gặp luồng nhiệt khô tăng đột ngột lên năm mươi, sáu mươi độ, nước trong thớ gỗ bốc hơi nhanh làm nó co ngót không đều, cong vênh rồi va vào vách buồng quạt mà gãy. Đó là lỗi tính toán vật liệu của cháu, không phải do lò hỏng!”

“Nhưng giờ lấy đâu ra cánh quạt khác hả cô An?” Chú Sáu vò đầu bứt tai. “Đẽo cánh gỗ khác thì rồi nó cũng lại vênh, mà tiện cánh quạt sắt thì cả cái lò rèn của tôi đào đâu ra thép tấm mỏng giữa cái lúc ngặt nghèo này?”

“Không dùng gỗ, cũng không cần thép dày!” Đôi mắt An sáng bừng lên giữa gương mặt xanh xao. Trí nhớ của một kỹ sư công nghệ bách khoa lập tức rà soát toàn bộ những vật liệu hiện có trong thời kỳ bao cấp thiếu thốn này. Cô quay sang Bình:

“Anh Bình, kho vũ khí của Trung đội Dân quân xã hôm nọ tiếp nhận hòm đạn pháo cao xạ ba mươi bảy ly của Tỉnh đội gửi về, vỏ các hòm đạn bằng sắt tây tráng kẽm đúng không anh?”

Bình ngẩn người một thoáng, rồi lập tức vỗ mạnh vào đùi:

“Đúng rồi! Vỏ hòm đạn phòng không bằng tôn tráng kẽm dập gân! Cực kỳ dai, chịu nhiệt tốt, lại không bao giờ cong vênh vì nhiệt!”

“Chính nó!” An gật đầu dứt khoát. “Tôn hòm đạn dày khoảng một ly hai, vừa đủ độ cứng để không biến dạng dưới sức gió, lại vừa đủ nhẹ để xích líp xe đạp tải nổi mà không gãy trục. Chú Sáu, chú mang kéo cắt sắt với búa sang kho dân quân ngay! Cháu sẽ vẽ lại dưỡng cánh quạt theo hình cánh chuồn cong mép! Chiều dài hai mươi lăm phân, bản rộng mười hai phân, uốn góc đón gió ba mươi lăm độ!”

Chú Sáu nghe xong, hai mắt tròn xoe rồi đập tay đánh chát một cái: “Được! Cái kéo cắt tôn của tôi vẫn sắc lẹm! Nửa tiếng là gò xong bốn cánh sắc như dao cau!”

“Khoan đã cô An!” Ông Khoát sốt ruột chỉ vào buồng ống ngầm. “Thế còn mấy cái ống đất nung nứt toác kia thì tính sao? Đốt lại là khói trấu xộc thẳng lên làm ám khói hôi rình cả thóc giống, chưa kể áp lực nhiệt lại xé toác vết nứt ra!”

An mỉm cười nhạt, nụ cười toát lên vẻ tự tin của một người nắm vững đặc tính của đất đai đồng bãi:

“Bác Khoát đừng lo. Người xưa xây lò nung gốm, đắp lò rèn nghìn độ không có xi măng chịu nhiệt mà lò vẫn trơ trơ cùng tuế nguyệt, là nhờ bùn non và vôi cặn. Khoa, em chạy ra bờ ao sau kho, vét cho chị một gánh bùn non ngâm ngấu dưới đáy, loại bùn dẻo quánh không lẫn cát sỏi! Bác Mẫn, bác cho người lấy rơm rạ mục đem băm thật nhỏ như sợi tơ tằm! Trộn thêm hai bát vôi tôi đặc vào!”

Cô giảng giải cặn kẽ cho chú Sáu và mấy người thợ ngói:

“Bùn non hạt mịn làm chất nền, vôi tôi phản ứng với silic trong đất tạo thành liên kết silicat cứng như đá khi gặp nhiệt, còn rơm băm nát chính là những sợi cốt chịu lực, đan cài vào nhau giữ cho vữa không bị nứt xé khi co ngót! Trát hỗn hợp ấy vào vết nứt khi ống còn đang ấm nóng, nhiệt độ từ bên trong sẽ 'nung' luôn lớp vữa đó thành một khối sành liền mạch!”

Cả gian kho ồ lên một tiếng thán phục. Những kinh nghiệm ngỡ như dân dã vụn vặt, qua miệng cô An bỗng chốc trở thành một phương pháp bài bản, chặt chẽ không thể bẻ gãy.

“Rõ rồi! Đi làm ngay! Ai có việc nấy!” Bình vung tay phát lệnh.

Cả kho thóc Đội 3 lập tức bừng tỉnh như một công trường thời chiến. Không còn ai chần chừ hay than vãn. Tiếng bước chân chạy thình thịch trên nền đất, tiếng kéo cắt kim loại lách cách bên kho dân quân, tiếng đập búa đanh giòn của chú Sáu vang lên chan chát giữa màn mưa.

Khoa gánh về hai thùng bùn non đen nhánh, dẻo quánh như mật mía. An xắn tay áo định cúi xuống nhào vữa thì một bàn tay ấm áp đã giữ chặt lấy cánh tay cô.

Bình kéo cô lùi lại, ánh mắt nghiêm nghị xen lẫn dịu dàng:

“Để anh làm. Em ngồi xuống chiếc ghế đẩu kia, chỉ cần nhìn và chỉ bảo thôi. Em mà động tay vào bùn lạnh lúc này, anh cõng em về nhà ngay lập tức đấy.”

Nhìn vẻ mặt vừa bướng bỉnh vừa tràn ngập chở che của chồng, lòng An bỗng mềm lại. Cô khẽ mỉm cười, ngoan ngoãn ngồi xuống chiếc ghế con cạnh cột kho, đưa tay xoa nhẹ lên bụng áo bông. Một cảm giác an tâm kỳ lạ dâng lên. Có người đàn ông này đứng mũi chịu sào, trời có sập xuống anh cũng sẽ giơ vai ra gánh vác cho cô.

Bình cùng hai thanh niên dân quân đổ bùn non, vôi tôi và rơm băm mục ra góc sân có mái che. Đôi bàn chân trần vạm vỡ dẫm đạp thoăn thoắt, đôi tay vần từng tảng vữa dẻo quánh cho đến khi hỗn hợp nhuyễn mịn, dính chặt như keo dán sắt.

Bên cạnh, ngọn đèn măng-sông rực sáng chiếu rọi đôi bàn tay gân guốc của chú Sáu. Dưới những nhát búa điêu luyện, những tấm tôn kẽm xám xịt cắt ra từ vỏ hòm đạn pháo ba mươi bảy ly ngoan ngoãn uốn mình thành bốn chiếc cánh quạt cong vút, mép cánh được gập gờ tăng cứng tinh xảo theo đúng kích thước An vạch ra trên nền đất.

“Xong bộ cánh quạt tôn rồi cô An ơi!” Chú Sáu reo lên, mồ hôi nhễ nhại trên trán dù ngoài trời gió bấc đang thổi hun hút.

“Khéo lắm chú Sáu! Lắp vào trục chữ thập, siết chặt ốc hãm có chêm long-đen bằng cao su xăm xe đạp để chống rung!” An đứng dậy, cẩn thận quan sát từng chi tiết.

Đích thân Bình chui nửa người vào gầm buồng sấy hẹp và nóng hầm hập. Dưới ánh đuốc bùi nhùi le lói, anh dùng bay gỗ miết từng lớp vữa bùn rơm đặc quánh vào các vết nứt của ống đất nung. Lớp vữa gặp thành ống còn ấm lập tức bốc hơi xèo xèo, bám chặt khít rịt vào thân sành, láng mịn không để hở một kẽ kim nào.