Chương 6: Góc Lệch Của Phù Sa

Mùi hăng nồng của độc thảo đọng nơi kẽ rạn làm sống mũi cụ Ngọ Doãn Đăng cay xè. Cụ khẽ nheo mắt, thận trọng bọc kín mảnh gốm men lam vào lớp khăn đũi, đoạn quay sang dặn dò hai thợ lặn cùng phu thuyền lập tức nhổ neo, khua chèo êm ái rời khỏi vụng Vàm Cỏ Lau trước khi trời rạng.

Khi vệt sáng màu chì vừa hắt qua rặng bần ven rạch Cái Sơn, chiếc ghe ghé bến lò Cổ Thao Thiết. Cụ Đăng rảo bước vào khoảnh sân gạch nung rộng rãi trước xưởng gốm. Cụ không nghỉ ngơi mà sai Hai Lãm gánh một thùng cát mịn đổ tràn lên chiếc bàn đá sa thạch giữa sân, lại bảo Ba Định múc thêm chậu nước sông Tiền đầy ắp.

Bên bàn đá, Lê Thục Đoan mở sẵn cuốn sổ tay da, ngòi bút máy lướt nhẹ chờ đợi. Phan Thị Lụa gầy guộc nép mình bên hiên lò, hai bàn tay run rẩy ôm chặt bụng bầu sáu tháng, đôi mắt trũng sâu đăm đắm dõi theo từng cử chỉ của cụ già trăm tuổi. Mấy người thợ gốm lớn tuổi cũng vây quanh trong im lặng trang nghiêm.

Cụ Đăng cầm thanh thước mộc san phẳng mặt cát, rồi dùng đầu thước vạch một hình lòng chảo sâu chừng nửa tấc:

— Các chú, các cô nhìn cho kỹ. Khúc sông Vàm Cỏ Lau nơi ghe Thuận An đắm sâu mười hai thước nước. Khi con nước ròng kiệt đáy đổ về hạ lưu gặp doi đất nhô ra, dòng chảy tầng mặt tạo thành xoáy nón ngược. Nhưng dòng xoáy tự nhiên ấy xoay tròn đồng tâm, lực hút hướng thẳng xuống đáy sông theo phương thẳng đứng.

Vừa nói, cụ vừa nhấc chiếc gáo dừa nhỏ chứa đầy nước, từ từ nghiêng tay rót một dòng xoáy xoay tròn xuống tâm hõm cát. Nước cuốn lớp cát mịn cuộn tròn đều đặn. Cụ Đăng rút từ túi áo ra một mẫu gỗ nhỏ mô phỏng thân ghe bầu gọt tỉ mỉ, nhẹ nhàng đặt lên dòng nước xoáy:

— Ghe bầu của chú Toàn đóng bằng danh mộc sao cát kiên cố, dằn dưới đáy bốn mươi thùng gốm men lam nặng trịch. Một khối hàng nặng và cân bằng như thế, giả dụ rủi ro bị dòng nước cuốn vào tâm xoáy kèm gió chướng thổi dạt, thì theo lẽ tự nhiên, mạn thuyền sẽ bị vặn xoắn đều, nước tràn từ hai be rồi thuyền chìm lật úp, đáy ghe phải chổng ngược lên trời hoặc nằm ngay ngắn dưới đáy phễu.

Chiếc mẫu gỗ trên mặt cát lập tức chao đảo rồi từ từ chìm sập, đáy gỗ nằm ngang bằng phẳng ở đáy hố nón. Mọi người đều nín thở theo dõi.

Cụ Đăng ngẩng lên, ánh mắt quắc thước rực sáng nhìn Thục Đoan:

— Thế nhưng, Hai Lãm và Ba Định vừa lặn xuống đáy sông chứng kiến tận mắt: xác ghe Thuận An cắm chúc mũi vào bùn sâu, thân ghe nghiêng lệch đúng một góc bốn mươi lăm độ, nằm cách xa tâm phễu xoáy về phía bên tả. Góc lệch bốn mươi lăm độ này hoàn toàn đi ngược lại quy luật cơ học của dòng thủy lưu!

Hai Lãm bước tới một bước, chắp hai tay cung kính:

— Thưa cụ Ngọ, đúng như vậy! Lúc con rà tay dưới đáy bùn, thân ghe nghiêng hẳn sang một bên như bị một bàn tay khổng lồ vít chặt xuống.

Cụ Đăng gật đầu, ngón tay điểm vào mép mạn sườn của mẫu gỗ:

— Bàn tay ấy không phải thần thánh hay thuồng luồng nào cả, mà chính là hai khối kim loại bằng chì đúc nẹp cứng vào thanh giằng mạn đối diện luồng nước mà hai chú vừa phát hiện đêm qua. Hai khối chì ấy đã tạo ra trọng tải cưỡng bức, làm mất cân bằng động lực học của con thuyền. Khi ghe tiến vào vùng nước xoáy nhẹ, mạn thuyền mang chì lập tức bị dìm sâu xuống, tạo thành góc nghiêng bốn mươi lăm độ cố định.

Cụ Đăng dừng lại một nhịp, xoay thanh thước mộc gõ nhẹ lên mẫu gỗ:

— Tuy nhiên, chỉ riêng hai khối chì dằn lệch cũng chưa đủ sức nhấn chìm một chiếc ghe tải trọng lớn như Thuận An trong chốc lát. Nước sông chỉ tràn vào dìm chết chiếc ghe khi vỏ thuyền có đường thông trực tiếp cho nước ùa vào khoang.