Chương 23: Then Cọc Truyền Nghề

Vừa ghìm chặt mũi phà gỗ vào mố bến, Cầm Văn Tía đã nhận ra ánh mắt đăm chiêu của ông cố. Đứng bên trụ đá hoa cương rêu phong, cụ Huân không nhìn đoàn xe lôi rộn rã hay những gánh mai vàng đang lục tục lên bờ, mà lặng lẽ dõi mắt về phía căn nhà ngói ba gian bên doi đất. Cánh cửa gỗ lim then cài im ỉm suốt nửa năm trời như một vết hằn sâu trong tâm can người già. Tía buông tay kéo, bước vội lại gần, cất tiếng gọi khẽ:

— Ông cố ơi, phà cập bến êm ru rồi. Khách bộ hành ai nấy đều khen cáp mây họ Cầm mình kéo êm như ru ru trên mặt nước đó ông cố!

Cụ Huân khẽ giật mình, chầm chậm dời mắt khỏi mái ngói rêu phong, nhìn đứa chắt nội mười bảy tuổi vạm vỡ, áo bà ba ướt đẫm mồ hôi. Nét mặt nghiêm nghị của cụ chùng xuống, nở một nụ cười hiền từ. Bàn tay trái vừa kéo da non đỏ ửng của cụ vỗ nhẹ lên bả vai rắn rỏi của Tía:

— Giỏi lắm chắt. Giờ thì sửa soạn bàn hương án đi, các bậc bô lão với anh em phu đò sang đông đủ cả rồi.

Tía dạ ran một tiếng, lòng dâng lên niềm xúc động rạo rực. Giữa khoảng sân rộng bằng phẳng sát mé nước, một chiếc bàn gỗ sao con trải chiếu hoa đã được kê ngay ngắn bên cạnh trụ đá hoa cương. Trên bàn, lư đồng cổ kính tỏa khói trầm nghi ngút, quyện chặt vào làn gió bấc miệt vườn nồng đượm hương phù sa. Mấy chục phu đò, bạn chèo cùng các bậc cao niên khắp dải cồn Bưởi và miệt Phong Điền tề tựu đông đủ, đứng vòng trong vòng ngoài trang nghiêm. Tiếng sóng vỗ ì oạp vào mạn phà gỗ như hòa nhịp cùng tiếng mõ đò trầm hùng.

Trong manh áo bà ba vải ú sờn vai vừa được dặm vá chắc chắn, cụ Cầm Bá Huân bước ra trước hương án. Dáng cụ cao gầy, một tay chống cây gậy tre già, bả vai phải tuy đã liền xương nhưng vẫn còn gượng gạo sau trận bão lũ kinh hoàng. Cụ chắp tay vái lạy ba vái trước bàn thờ tổ tiên bờ bến, rồi quay mặt ra giữa đám đông. Ánh mắt sâu hoắm của bậc đại thọ chín mươi sáu tuổi sáng quắc lạ thường. Cụ vẫy tay gọi:

— Tía, bước lại đây con!

Tía nín thở, bước từng bước vững chãi đến trước mặt ông cố. Dưới sự chứng kiến của các bậc bô lão xóm đò, cụ Huân run run nâng từ trên mâm đồng xuống một vật phẩm gia bảo. Đó là chiếc then cọc bằng gỗ căm xe đã lên nước đen bóng, thân gỗ nhẵn thín vì đã qua bao đời cầm nắm ghìm phà vượt sóng.

Cụ Huân cất giọng trầm ấm, hào sảng nhưng ngân vang khắp bến sông:

— Bà con cô bác, anh em phu đò đôi bờ làm chứng cho già này. Dòng họ Cầm cắm rễ bên bến phà dây cáp mây này ngót nghét tám mươi năm trường. Tám mươi năm qua, già này cùng chiếc then cọc căm xe này đưa rước không biết bao nhiêu lượt người qua sông, từ lúc tóc còn xanh đến khi râu tóc bạc phơ như cước. Nay sức tàn lực kiệt, sau cơn lũ dữ vừa rồi, già này chính thức truyền lại cây then cọc gia truyền và bến phà Cầm gia cho chắt nội Cầm Văn Tía!

Cụ Huân quay sang nhìn thẳng vào mắt Tía, giọng dặn dò từng tiếng rành rọt:

— Tía, mầy cầm lấy chiếc then cọc này. Bài học bách nghệ tám mươi năm bám luồng lạch sông nhánh, ông cố truyền trọn cho mầy trong mấy câu: Nhìn ngọn sóng đoán xoáy ngầm, lắng tiếng gió biết con nước. Nhưng điều cốt tử nhất không phải là ngón nghề tài ba, mà là phải giữ trọn chữ tâm. Bến phà này mở ra là để che chở người nghèo, đưa rước gánh hàng rong, đứa trẻ đi học, người lỡ bước sang sông, tuyệt đối không được tham vàng bỏ ngãi, không để phường cường hào trục lợi biến bến đò thành nơi ức hiếp dân lành. Mầy giữ trọn được lời thề đó thì mới xứng đáng cầm chiếc then cọc của tổ tiên!