Chương 4: Gạt Bỏ Áo The

Mùi vải cũ ẩm mốc lẫn trong bóng tối phả vào sống mũi làm cụ Huân cay cay khóe mắt. Manh áo bà ba vải ú thô ráp nằm gọn trong lòng bàn tay gầy guộc, nhẹ bẫng mà ngỡ như nặng tựa ngàn cân.

Đã bao nhiêu năm rồi cụ chưa từng đụng tới manh áo này? Kể từ ngày được đám hào hương nể vì tôn lên làm trùm bến phà Cầm gia, cụ luôn khoác lên mình chiếc áo the đen bóng bẩy, đầu đội khăn đóng chỉnh tề, tay chống ba-toong bịt đồng mỗi khi bước chân ra ngõ. Cụ từng ngỡ thứ phục sức trang nghiêm ấy là thể diện của một gia tộc có bề dày mấy đời bám sông, là uy quyền của một gia trưởng mà cả vợ con lẫn đám phu chèo phà không ai được phép làm trái nửa lời. Để rồi chính cái vẻ đạo mạo trịch thượng cùng thói gia trưởng độc đoán ấy đã đẩy người vợ tào khang bảy mươi tư năm chăn gối phải dứt áo ra đi, một thân một mình lưu lạc giữa bãi cồn hoang vắng.

Cụ Huân khẽ thở dài, cánh tay run rẩy đưa lên đầu tháo chiếc khăn đóng màu đen đặt ngay ngắn lên mặt tráp gỗ. Từng ngón tay khô cằn lần mở những chiếc cúc gài bằng đồng trên vạt áo the. Chiếc áo the tuột khỏi bờ vai gầy, rơi êm ái xuống mặt phản gỗ lim như trút bỏ lớp vỏ bọc danh vị nặng nề mà cụ đã mang suốt mấy mươi năm trời.

Cụ cầm manh áo bà ba vải ú bạc màu, từ tốn xỏ từng cánh tay vào. Lớp vải thô mộc cọ xát vào da thịt nhăn nheo, chạm khẽ vào vết sẹo dài chạy dọc sống lưng do sợi cáp đứt quất phải năm ba mươi tuổi. Cảm giác nhói buốt quen thuộc bỗng chốc đánh thức từng thớ gân cốt của một lão nông cả đời quen lội bùn, đạp sóng. Cụ cài chiếc cúc xương cuối cùng, thắt lại dải rút chiếc quần lãnh đen đã sờn mép, rồi lần tay lấy cây gậy tầm vông mòn bóng nơi góc cột.

Khi bước chân cụ Huân chạm ra ngoài thềm ba gian, thằng Tía vẫn đang đứng co ro dưới chái hiên, đưa mắt ngơ ngác nhìn ông cố. Nhìn thấy cụ Huân trút bỏ bộ áo the tôn nghiêm thường ngày để vận vào manh áo bà ba bạc màu như một phu đò nghèo khó, đôi mắt thằng chắt nội mở to đầy vẻ kinh ngạc:

— Ông cố… sao ông cố lại mặc đồ này?

Cụ Huân không đáp lời chắt, chỉ khẽ khoát tay rồi chậm rãi bước xuống những bậc đá rêu phong hướng thẳng ra mé sông nhánh. Thằng Tía lẳng lặng bước theo sau, bước chân ngập ngừng trên thềm đất ẩm ướt.

Gió bấc cuối năm thổi ràn rạt qua rặng bần già, kéo theo những đợt sóng vỗ dập dồn vào bờ đất. Dưới ánh sáng le lói của mảnh trăng muộn lẩn khuất sau rặng mây mù, đôi trụ đá hoa cương bến phà Cầm gia hiện lên sừng sững, xám ngắt như hai pho tượng canh giữ luồng lạch. Cụ Huân dừng bước bên bờ đá, buông gậy tầm vông, đưa bàn tay nổi đầy gân guốc nhẹ nhàng miết lên bề mặt thô nhám của tảng đá cổ. Bàn tay cụ men theo mép đá, chạm vào sợi dây cáp mây bện đồng to bằng cổ tay đang giăng ngang dòng nước nhánh sang tận doi đất cồn Bưởi.

Tám mươi năm ròng rã, đôi tay này đã cùng sợi cáp mây níu giữ biết bao chuyến phà gỗ qua lại đôi bờ. Từng tao mây ngâm nước vôi dẻo quánh, từng sợi đồng đan cài công phu đều thấm đẫm mồ hôi của tổ tiên và cả máu thịt của cụ thuở thanh xuân. Con nước ròng nước lớn dập dềnh bấy lâu nuôi sống bao phận người lam lũ nơi xóm cồn, che chở cho những gánh hàng rong, những chiếc xe lôi mưu sinh qua ngày.

Vậy mà giờ đây, cỗ máy nổ phương Tây cùng dã tâm bạo tàn của Hương cả Biền đang muốn xé toạc tất cả. Con tàu sắt Chợ Lớn phun khói đen ngòm vừa rẽ sóng qua đây như một lời đe dọa trắng trợn, báo hiệu hiểm họa sắp giáng xuống bến phà cổ và chòi lá của bà Nhạn trước con nước rong rằm tới.

Cụ Huân đứng chết lặng trong gió lạnh, nhìn xoáy nước ngầm sủi bọt dưới chân trụ đá. Trong lòng cụ, ngọn lửa ăn năn bùng lên dữ dội. Cụ nhận ra mình đã sai lầm đến mức nào. Bao năm qua, cụ cứ ngỡ danh tiếng trùm bến phà, ngỡ sự kính trọng của dân làng là nhờ vào cái uy nghi bệ vệ, nhờ vào sự áp đặt nghiệt ngã trong nếp nhà ngói ba gian. Nhưng rốt cuộc, uy quyền ấy chẳng bảo bọc được người vợ già trước nỗi cô đơn hờn tủi, cũng chẳng ngăn nổi bước chân nanh vuốt của phường hào lý tham tàn. Muốn giữ lấy bến phà của tổ tông, muốn tạ tội và sưởi ấm lại trái tim nguội lạnh của người bạn đời bảy mươi tư năm, cụ không thể tiếp tục đứng trên cao nhìn xuống. Cụ phải quay về với cái gốc gác thật sự của đời mình: một kẻ làm nghề sông nước, dùng chính sức lao động chân lấm tay bùn để chuộc lại từng vết thương lòng.

Cụ quay người lại, nhìn thằng chắt nội đang đứng nép mình bên mép phà gỗ, ánh mắt cụ trầm tĩnh nhưng chan chứa sự ân cần hiếm thấy:

— Tía này, vô chòi bến ngồi với ông cố một lát.