Chương 3: Bắt Bệnh Khí Than

Chân bác Vượng vẫn đè miết trên bàn đạp phanh, tay kéo giật thêm một nấc cần phanh tay cho răng cóc bập sâu vào cá hãm. Thân xe Desoto tròng trành một nhịp rồi đứng im phăng phắc giữa con dốc gồ ghề lởm chởm đá dăm cấp phối. Tiếng kêu la nhốn nháo từ phía sau dội lên buồng lái, bu gà bu vịt nhảy loạn xạ làm lông bay xơ xác khắp sàn xe.

Bác Vượng buông vô lăng, quay người về phía khoang khách, chòm ria mép hoa râm khẽ rung rinh theo nụ cười tếu táo:

“Bà con cứ ngồi yên giữ ấm mông, Con Voi Già nó mới nuốt phải hòn than non nên ho sù sụ tí thôi, có chết thằng Tây nào đâu mà cuống! Thược, vồ lấy cục chèn gỗ dưới gầm buồng lái, nhảy xuống chèn ngay bánh sau cho tao!”

“Dạ, cháu chèn liền đây bác!”

Thược luống cuống quờ tay lấy khúc gỗ nghiến vát góc dưới gầm ghế, lách vội qua cánh cửa cabin nhảy tót xuống đất, đóng sầm cục gỗ vào sát lốp sau bên phụ. Tiếng hành khách thở phào nhẹ nhõm, bà Năm Dược quệt mồ hôi trán, miệng vẫn không quên dằn dỗi:

“Gớm, lão tài già làm tôi thót cả tim! Tưởng quả này tụt dốc thì mấy mẹt gà giống của tôi đi tong về chầu trời!”

Bác Vượng dắt chiếc cờ-lê mười bảy vào túi áo gi-lê bảo hộ, với thêm cây que sắt cời than đầu uốn móc rồi thong thả trèo xuống xe. Thằng Cò đã tót ra cửa thùng xe tự bao giờ, đầu đinh thò ra lom lom ngó xuống với vẻ mặt đầy tò mò.

Bác Vượng đi vòng ra phía đuôi xe. Chiếc nồi sinh khí bằng tôn dày bốn ly vẫn đang phì phò từng luồng khói xám khét lẹt qua kẽ hở cổ xả. Bác giơ mu bàn tay thô ráp áp hờ vào vỏ bình để thử nhiệt, rồi dùng cán que sắt gõ cộc cộc vào thành thép. Tiếng kêu phát ra trầm đục, nặng trịch.

“Thược, lại đây xem con bệnh!” Bác Vượng ngoắc tay gọi anh phụ xe trẻ. “Muội xỉ đóng tảng nghẹt cứng lưới tản nhiệt đáy ghi rồi. Gặp phải mớ than hầm còn dính đất sét, khí than không bốc lên nổi thì máy chẳng ngộp thở mà chết gí!”

Thược ngó vào cửa xả tro, gãi đầu: “Bảo sao kim áp suất tụt thẳng về số không bác ạ. Giờ phải dỡ cả lò ra cời hả thầy?”

“Dỡ cái đầu mày! Xe đò buôn chuyến nằm đường mà dỡ lò thì đến tối mịt mới tới Mường Khau à?” Bác Vượng cười khà khà, dúi cây que sắt vào tay Thược. “Luồn xuống gầm, chọc mạnh que sắt vào cửa xả phụ dưới đáy ghi lò, lựa góc mà móc sạch mấy tảng xỉ vón cục ra khay hứng tro. Cẩn thận than hồng rơi vào chân thọt đấy!”

Thược gật đầu răm rắp, lách người chui tọt xuống gầm xe. Tiếng que sắt va vào kim loại kêu “leng keng, chan chát”, chẳng mấy chốc từng mảng muội xỉ đen sì, cháy dở đỏ lựng rơi rào rào xuống khay sắt hứng tro bốc mùi nồng nặc.

Bác Vượng cúi người kiểm tra bầu lọc hình trụ gá dọc theo thanh giằng sát-xi. Tháo nắp ren cánh bướm, bác lôi ra một bọc xơ mướp khô đã bết đặc muội than đen nhẻm, ướt sũng hắc ín.

“Thằng Cò!” Bác ngửa cổ gọi to. “Lấy cho tao cuộn xơ mướp khô mới treo ở sườn xe lại đây!”

“Có ngay bác tài ơi!” Thằng nhóc nhanh như sóc, thoăn thoắt nhón chân giật chùm xơ mướp khô vàng óng đưa tận tay bác.

Bác Vượng nhét nén lớp xơ mướp mới vào lòng bầu lọc, siết chặt ốc ren rồi vỗ vai Thược vừa lồm cồm bò ra khỏi gầm xe, mặt mũi lem nhem như hề chèo:

“Tốt! Giờ tới ngón nghề gia truyền này, mở to mắt mà học.”

Bác Vượng kéo then cài một chiếc hộp sắt nhỏ gá bên hông bình sinh khí. Bên trong lộ ra một cụm van đồng sáng bóng được hàn nối khéo léo vào phần cổ một chiếc vỏ bình cứu hỏa Liên Xô cũ đã tróc sơn đỏ. Bác giải thích bằng giọng hào sảng:

“Đây là van hồi khí phụ. Bình thường xe chạy đường bằng thì khóa lại, nhưng khi leo dốc cao mà tụt áp, phải mở van này để ép luồng khí hồi lưu tuần hoàn cưỡng bức, nạp ngược khí CO trở lại buồng đốt.”

Bác gạt dứt khoát chiếc cần van một góc bốn mươi lăm độ đánh “tách” một tiếng giòn tan. Đoạn, bác với lấy hai thanh củi dẻ chẻ nhỏ khô nỏ trên sàn xe, thả thẳng vào nắp nạp trên đỉnh lò, siết chặt gioăng ami-ăng rồi quay sang Thược:

“Cắm giắc ắc-quy, bật quạt con sò cho tao!”

Thược mắm môi mắm lợi quay tít chiếc tay quay bễ gió. Gió thốc vào buồng đốt làm than hồng rực lên ràn rạt. Luồng khói trắng đục thơm ngào ngạt mùi nhựa củi nghiến bốc lên nghi ngút qua ống thông hơi.

Bác Vượng thoăn thoắt trèo lên buồng lái, liếc nhìn bảng táp-lô. Chiếc kim đồng hồ đo áp suất rung giật liên hồi rồi ngoan ngoãn bò dần từ vạch số không vọt thẳng lên mức hai ký lô gam lực trên xăng-ti-mét vuông. Bác đạp côn, bấm nút đề.

“Rầm… rầm… bình bịch!”

Động cơ Desoto rùng mình thức giấc, tiếng máy nổ giòn giã, đanh thép như tiếng pháo nổ đầu xuân. Khói trắng từ ống xả phía sau phun thành từng chùm tròn xoe, xua tan mùi khét lẹt.

“Sống rồi! Xe nổ máy lại rồi bà con ơi!” Tiếng thằng Cò reo tướng lên ở đuôi xe.

Cả khoang khách vỡ òa trong tiếng hoan hô rộn rã. Bà Năm Dược cười tít cả mắt, chắp tay lạy trời: “Phúc đức bảy đời, đúng là tay lái Trường Sơn có khác, bệnh gì cũng bốc đúng thuốc!”

Thược chạy vòng ra sau giật phăng khúc gỗ chèn bánh sau ném lên sàn xe, rồi nhảy tót vào buồng lái đóng cửa cái “rầm”. Bác Vượng đạp lút côn gài số một, từ từ nhả phanh tay rồi nhấn mạnh chân ga. Bốn bánh xe Desoto bám chặt lấy lớp đá dăm lạo xạo, cỗ máy khí than gầm vang đưa Con Voi Già lừng lững trườn lên dốc Bò Lăn một cách êm ru.

Đoạn dốc cao dựng đứng với những khúc cua tay áo dần bị bỏ lại dưới gầm xe. Trong khoang khách, không khí căng thẳng ban nãy biến mất tăm, thay vào đó là tiếng cười nói huyên náo rộn ràng.

Bà Năm Dược mở toang chiếc ghè nan đậy lá chuối tươi, mùi bánh đúc lạc thơm phức quyện với mùi tương bần ngầy ngậy bay khắp thùng xe. Bà thoăn thoắt dùng thanh cật nứa xắn từng tảng bánh trắng ngần, đặt lên lá chuối chuyền cho từng người:

“Nào, mỗi bác một miếng lót dạ lấy sức buôn chuyến! Cả nải chuối tiêu luộc ngọt lịm này nữa, ăn cho ấm bụng, lát lên đèo Gió lạnh thấu xương đấy!”

Bà dúi vào tay Thược một góc bánh đúc to tướng kèm lời trêu chọc: “Ăn đẫy vào chú lơ, chốc nữa mà có đẩy xe thì còn có sức, chứ đừng có vừa thấy cô giáo cười đã bủn rủn chân tay!”

Cả xe lại được mẻ cười nghiêng ngả. Thược đỏ bừng mặt, bẽn lẽn chia nửa miếng bánh cho cô giáo Ngân đang ngồi đối diện.

Cô Ngân mỉm cười nhận lấy, rồi mở chiếc cặp táp da sờn mép rút ra tờ báo Nhân Dân cùng tập tài liệu tuyên truyền mỏng. Bằng chất giọng Hà Nội trong trẻo, ấm áp, cô giáo trẻ cất tiếng giải thích cho bà Năm và mấy bác tiểu thương:

“Bác Năm với các cô các chú cứ yên tâm buôn chuyến. Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ sáu mở đường cho hạch toán kinh doanh rồi. Nhà nước xóa bỏ dần cơ chế bao cấp quan liêu, khuyến khích lưu thông hàng hóa và thừa nhận quyền tự chủ làm ăn của bà con. Chuyến xe than củi của bác Vượng chở hàng hóa phục vụ đồng bào vùng cao thế này là hoàn toàn đúng chủ trương Đổi Mới, không ai được phép sách nhiễu hay cấm đoán vô lý đâu ạ!”

Mấy người buôn chuyến gật đầu lia lịa, ánh mắt ai nấy rạng rỡ hy vọng. Bác Vượng vừa giữ chặt vô lăng vừa lắng nghe từng lời cô giáo trẻ, lòng bác thấy ấm sực lạ lùng. Hóa ra cái lý lẽ mậu dịch mới nó lại sáng rõ và hợp lòng dân đến thế. Chiếc xe đò cũ kỹ nhả khói than này đâu chỉ chở ngô khoai măng nứa, nó đang chở cả những ước mong đổi đời của bao kiếp người cần lao.

Xe bắt đầu tiến vào địa phận đèo Gió. Con đường đá dăm bám sát sườn núi đá vôi dựng đứng, một bên là vách đá tai mèo hiểm trở, một bên là vực sâu hun hút mờ ảo trong làn sương mù bảng lảng. Bác Vượng tập trung cao độ, chuẩn bị ghì lái ôm một khúc cua tay áo gắt thì bất thình lình…

“Tin… tin… tin… tò… tí…!”

Tiếng còi hơi chát chúa từ phía sau xé toạc màn sương tĩnh mịch.

Bác Vượng liếc mắt qua chiếc kính chiếu hậu nứt chân chim bên cửa buồng lái. Tim bác thót lại. Chiếc xe khách diesel bốn mươi lăm chỗ màu đỏ láng của đội thầu Sao Mai đang lao vút tới như một con thú điên.

Không hề giảm tốc ở khúc cua mù, tiếng động cơ dầu diesel gầm rú man dại xả khói đen kịt. Chiếc xe đỏ ngang nhiên lấn hẳn sang phần đường đối diện, lao sấn tới tạt sát sạt vào sườn gỗ mỏng manh của Con Voi Già, ép thẳng cỗ xe than củi về phía mép vực đá lở không một cọc tiêu phòng hộ.