Chương 7: Lửa Tam Vị & Đất Thó Bến Bồi

Mưa đêm trút nước xuống con đường đất đỏ dẫn về bến sông. Tiếng sấm rền rĩ phía chân trời chưa dứt, chốc chốc lại xé toang bóng tối bằng những lằn chớp nhằng nhịt. Cụ Sơn Khắc Uy vững chãi bước đi trên mặt đường trơn trượt, một tay chống gậy tre ngà, tay kia đỡ lấy bờ vai gầy của cô Sen đang ôm chặt bé Mận nép trong vạt áo tơi.

Gió sông Thu Bồn quất rát mặt. Bằng đôi tai thính nhạy của người thợ già trải tám mươi tám mùa lũ, cụ Uy nghe rõ tiếng bước chân bì bõm bám theo sau lưng. Kẻ bám đuôi nấp sau rặng dứa dại, cố nén tiếng thở dốc dồn dập của kẻ mang dã tâm rình rập. Cụ Uy không ngoái đầu, trầm tĩnh rẽ ngoặt sang lối mòn về xóm Gò Đỏ thay vì xuống bến sông ngập nước.

— Đừng về bến, thím theo lão về chái lò. — Cụ Uy cất giọng trầm ấm át tiếng mưa. — Về đó có hơi than củi, có vách đất che chắn, mẹ con mới yên lòng qua đêm nay.

Đến cổng ngõ xóm lò, cụ Uy bất thần dừng bước. Cụ xoay người, ánh mắt quắc thước rực lên trong ánh chớp lạnh buốt, quét thẳng vào lùm tre gai bên rào. Tiếng cành lá xào xạc giật thót, bóng đen lén lút dường như rùng mình trước uy nghi của bậc đại thọ, vội vã lủi ngược vào bóng tối mịt mùng.

Sáng hôm sau, dông bão tan dần, chỉ còn những giọt nước mưa còn đọng lóng lánh trên tàu lá chuối non. Mặt sông Thu Bồn dềnh lên màu đỏ quạch phù sa, bọt nước ngầu đục dạt vào các bãi cồn hoang vắng.

Trời vừa hửng sáng, sương mù còn lảng bảng trên dòng nước buốt giá, cụ Sơn Khắc Uy đã xắn cao ống quần nâu, quẩy đôi thúng tre mộc cùng chiếc xẻng gỗ mun bước thoăn thoắt ra bãi bồi. Dừng chân nơi con nước ròng bồi đắp lớp phù sa dày dặn nhất, cụ gạt bỏ bùn non, đào sâu xuống nửa thước. Dưới đáy hiện ra tầng đất sét vàng óng ả, mịn màng như sáp ong, không lẫn cát sỏi hay rễ cây mục. Đưa nắm đất thó lên ngửi, cụ mỉm cười trước mùi ngai ngái nồng ấm của phù sa sông mẹ. Thứ đất thuần hòa, tích tụ tinh hoa dòng nước này chính là cốt tủy để nặn cỗ lò bền chắc. Cụ xắn từng tảng vuông vắn, xếp đầy đôi thúng tre rồi quẩy gánh về sân lò.

Khoảng sân đất nện trước chái lò xóm Gò Đỏ lúc này đã rộn rã hơi ấm. Dưới hiên tranh, cô Sen ngồi bên nong lớn, đôi tay thoăn thoắt rây từng vốc tro trấu nếp xốp nhẹ, thơm nồng mùi lúa mới để loại bỏ than vụn. Bên cạnh mẹ, bé Mận ngồi ngoan ngoãn trên chõng tre con, đôi tay nhỏ nhắn tỉ mẩn nặn những mẩu đất sét vàng rơi vãi thành hình chú gà trống choắt có mào nhọn hoắt và chú trâu mộng ngoe nguẩy cặp sừng cong cong.

— Mẹ nhìn này, con nặn trâu kéo cày cho mẹ, nặn gà gáy gọi ông cụ thức dậy nặn lò đấy! — Bé Mận khúc khích cười khoe với mẹ.

Cô Sen mỉm cười xoa đầu con, rồi vội đứng dậy khi thấy cụ Uy quẩy gánh đất bước vào:

— Cụ để đấy con đỡ cho! Cả đêm qua cụ thức trắng che chở mẹ con con, sáng ra lại lội bãi thế này, thân già làm sao chịu thấu...

— Không sao đâu con. — Cụ Uy đặt gánh đất xuống góc sân, nụ cười đôn hậu rạng ngời. — Người làm nghề đất thó, chân còn chạm đất, tay còn sờ bùn ấm là gân cốt còn dẻo dai. Đất bãi sáng nay đượm phù sa lắm, mau đổ tro trấu lại đây, ta cùng tôi luyện đất.

Cụ Uy đổ đất sét vàng ra giữa sân, rải đều tro trấu nếp rồi thêm gáo nước giếng khơi mát lành. Bằng đôi bàn tay to dày gồ ghề, cụ bắt đầu nhào nặn. Từng thớ đất được đấm, bóp, vặn xoắn nhịp nhàng, quyện chặt cùng tro trấu thành khối đất dẻo quánh, mịn màng như khối ngọc mộc.

Cô Sen vừa tiếp nước vừa ngập ngừng hỏi: