Chương 3: Chiếc Trâm Tre Và Cán Cuốc

Ngón tay thô ráp của bà Diệu khẽ dừng lại giữa lưng chừng khoảng không, ngập ngừng không dám chạm vào đóa hoa năm cánh uốn lượn nơi đầu trâm. Từng đường khía mềm mại mà sắc nét, màu tre ngả sang sắc nâu sẫm bóng loáng tựa hổ phách, như thể đã qua hàng chục năm được người ta trân trọng nâng niu trong lòng bàn tay. Giữa chiếc hòm nứa đơn sơ lót bằng vỏ cây rừng mộc mạc, vật phẩm ấy lặng lẽ toát lên một vẻ cổ kính lạ lùng. Bà Diệu khẽ chớp mắt, sợ mình đường đột đụng chạm vào kỷ vật riêng tư của chồng, liền vội vã kéo mép nẹp nứa che kín lại như cũ. Lòng bà dâng lên một mối tò mò bâng khuâng, nhưng rồi tiếng kẻng lâm trường gióng giòn giã ngoài đồi dốc kéo bà trở về với thực tại.

Bà vội cất lại manh áo nâu sờn vai vào góc giường, xỏ đôi dép cao su rồi rảo bước ra lối mòn men theo suối Cốc.

Mặt trời đứng bóng phả hơi nóng hầm hập xuống thung lũng. Dưới tán che kết tạm bợ bằng cành râm bụt và phên nứa, khu vườn ươm của Đội lâm nghiệp Hùng Sơn nhộn nhịp tiếng cuốc xới, tiếng cười nói giòn tan của các chị em công nhân hòa cùng tiếng suối róc rách. Chỉ tiêu mười vạn cây giống phòng hộ đè nặng lên từng đôi vai gầy: ba vạn keo lá tràm, ba vạn trám trắng và bốn vạn thông nhựa. Để kịp cho đợt gieo hạt nứt nanh, bà Diệu cùng mấy cô gái trẻ phải liên tục cuộn từng mảnh lá cọ bánh tẻ thành ống tròn, xúc đất mùn ủ mục dưới chân rừng trộn đều với tro trấu rồi nén chặt thành bầu ươm.

Đất thịt trung du pha sỏi đá ong cằn cỗi và cứng đanh. Chiếc cuốc bàn của bà Diệu đã mòn vẹt, lưỡi sắt cùn trơ khấc bập vào tầng đất quánh chỉ bật lên những tia khói xám. Tệ hơn cả là chiếc cán gỗ xoan cũ kỹ đã nứt toác dọc thân từ mấy hôm mưa trước. Cứ mỗi nhát cuốc giáng xuống, thớ gỗ rạn lại cọ xát dữ dội vào lòng bàn tay. Dù đã cắn răng chịu đựng, nhưng chỉ sau vài luống đất, lớp da chai sạn nơi kẽ ngón tay bà Diệu đã bật máu, phồng rộp lên từng bọng nước đỏ ửng, rát buốt thấu tận xương tủy.

“Bác Diệu nghỉ tay hớp ngụm nước vối đã bác ơi!” Chị Thắm, một nữ đội viên trẻ tuổi xách chiếc ấm tích bọc rơm lại gần, ái ngại nhìn bàn tay rớm máu của bà, “Tay bác tấy đỏ thế kia, cuốc thêm vài nhát nữa là toạc da đấy. Để đám thanh niên chúng cháu làm nốt cho.”

Bà Diệu quệt mồ hôi trên trán, mỉm cười xua tay:

“Không sao đâu cô Thắm. Cán cuốc cũ dở chứng một tí thôi. Cây giống giao tuyến lửa gấp gáp từng ngày, già này chậm một bầu đất là anh em ngoài mặt trận chậm một mét rào công sự.”

Nói rồi bà xé vội một mảnh vải vụn quấn quanh lòng bàn tay, tiếp tục bặm môi vung cuốc bổ xuống từng tảng đất cứng. Đến khi bóng chiều ngả dài qua những rặng cọ xòe ô xanh biếc, vạt đồi ươm mới tạm xong thêm mấy nghìn bầu keo lá tràm.

Bà Diệu lê từng bước chân mỏi rã rời men theo bờ dốc trở về sườn đồi Máng Nước. Bàn tay phải sưng húp, các khớp ngón co lại đau nhức buốt nhói theo từng nhịp tim đập.

Vừa bước qua ngõ rào dâm bụt, một mùi thơm dịu nhẹ của dầu trẩu hòa quyện cùng mùi tre nứa mới thoảng bay ra đón chân bà. Dưới bóng cây mít cổ thụ bên hiên, ông Tường đang ngồi ngay ngắn trên chiếc đẩu gỗ sung. Thấy bóng vợ về, ông vội đặt con dao bài chuôi gỗ mun xuống mẹt giang, đứng dậy bước nhanh ra đón chiếc quang gánh trĩu nặng trên vai bà:

“Bà nó đã về. Mau vào rửa mặt mũi cho ráo mồ hôi rồi uống bát nước chè nụ cho ấm giọng.”

Bà Diệu toan đưa tay đón lấy gáo nước mưa nơi chum sành thì ánh mắt bỗng dừng lại ở góc hiên. Chiếc cuốc bàn cùn gỉ của bà mọi khi nằm lăn lóc nơi xó vách nay đã được dựng ngay ngắn bên cột nhà. Lưỡi cuốc được mài lại sáng loáng, mép thép bén ngót. Đặc biệt hơn cả, đoạn cán gỗ xoan nứt dăm cũ kỹ đã được thay thế hoàn toàn bằng một thân tre đực già đanh, thẳng tắp, da tre óng ả màu cánh gián.

Ông Tường đã khéo léo dùng nhiệt uốn lượn nhẹ một đoạn đốt ngay vị trí đặt bàn tay cầm, chuốt nhẵn thín đến mức không còn một gợn xơ nhỏ, vừa vặn khít khao với tầm vóc và độ với của bà.

Bà Diệu bước tới, run run đưa những ngón tay phồng rộp nắm lấy thân tre. Cảm giác nhẵn bóng, đầm tay và mát rượi xoa dịu ngay cơn đau rát nơi lòng bàn tay. Bà khẽ vung thử một nhịp xuống khoảng đất trước thềm; chiếc cán tre hơi cong nhẹ tạo ra một lực đòn bẩy tự nhiên, nhẹ bẫng mà dứt khoát, khiến mũi cuốc cắm phập xuống đất êm ru mà chẳng tốn nửa phần sức lực.

“Cái cán cũ rạn dăm, dạo này tôi thấy tay bà nó cứ tấy đỏ vì xước dăm,” giọng ông Tường trầm ấm cất lên sau lưng bà, chậm rãi như lời suối reo, “Tôi chọn cây tre đực đanh giòn ngoài khe đồi, hơ lửa uốn theo thế tay của bà. Chiều mai ra luống cuốc đất, bà sẽ không còn bị rát thịt nữa.”

Bà Diệu quay lại nhìn chồng. Gương mặt trầm lặng của người đàn ông in hằn những vết nhăn sâu nơi khóe mắt, đôi bàn tay gầy gò nổi rõ từng đường gân xanh còn vương chút mạt cưa và bụi tre. Bà nghẹn lời, một luồng hơi ấm dịu ngọt từ đâu ùa về len lỏi khắp lồng ngực:

“Ông nhà chu đáo quá... Cán tre đẹp thế này, tôi dùng cả mấy mùa ươm cũng chẳng hỏng được.”