Chương 18: Phép Thử Muối Lành

Tiếng nói sang sảng của cụ Kiều Thế Phong vừa dứt, toàn bộ công đường huyện nha Nhật Lệ bỗng chốc im phăng phắc. Cụ đứng sừng sững giữa thềm gạch, chiếc gậy tre già dựng thẳng bên hông, đôi mắt tinh anh bình thản quét qua chiếc kinh đường mộc đang lơ lửng trên tay viên Tri huyện.

Quan Đốc thị khẽ nhíu mày, đưa mắt nhìn lão nghệ nhân râu tóc bạc phơ nhưng thần thái quắc thước, rồi lại liếc sang vẻ lúng túng của viên Tri huyện ngồi cạnh. Ngài phất tay áo, giọng vang rền:

“Lão trượng đã ngoài bách tuế, một đời gắn bó với hạt muối duyên hải, lời nói ắt có căn nguyên. Bản quan chuẩn thuận cho lão trượng thi hành phép thử!”

Tên Tri huyện tái mặt, đành rụt tay về, nén tiếng thở dài ấm ức. Dưới bậc thềm son, Đỗ Bá Giàu khẽ giật mình, mắt ti hí đảo liên hồi như chuột tìm hang, nhưng vẫn cố gượng gạo quỳ ngay ngắn để che giấu nỗi chột dạ.

Cụ Phong quay đầu lại, khẽ gật đầu với Kiều Đại Hải. Hiểu ý cụ cố, chàng tráng đinh trẻ tuổi cùng hai người lính thú lập tức mang lên giữa công đường hai chiếc chậu gốm da lươn sâu lòng đựng đầy nước suối ngầm lấy từ mạch đồi Ráng, trong vắt đến mức nhìn rõ từng đường vân gốm dưới đáy. Đi kèm với đó là một chiếc niêu đất sét trắng nung còn nguyên dấu niêm phong tro nếp và một chiếc liễn sành múc ra từ thúng muối tang vật trắng ởn của thương quán Diêm Thịnh. Đại Hải cẩn trọng đặt thêm một âu đồng nhỏ chứa nước cốt lá ổi già cùng búp bàng bánh tẻ đã sao vàng khử chát đun đặc quánh sang bên cạnh.

Cụ Phong chống gậy bước tới trước hai chậu nước, vạt áo vải thô phất nhẹ theo từng nhịp chân khoan thai. Cụ cất giọng đĩnh đạc phân trần cùng quan Đốc thị và muôn dân đang chen chúc ngoài cửa nha:

“Bẩm quan lớn, người làm muối chân chính suốt ngàn đời nay đều hiểu rằng: hạt muối biển mộc lành tính khi hòa vào nước ngọt tinh khiết chỉ mang lại vị mặn mòi nguyên bản của trời đất. Muối bẩn dẫu có dùng tro vôi nung hay bột phèn mắt mèo tẩy trắng đến đâu, cốt lõi ô uế của nó cũng không thể trốn khỏi phép thử của cỏ cây đồi núi.”

Nói đoạn, cụ Phong đưa tay xốc chiếc liễn sành của Diêm Thịnh lên, bốc một vốc muối hạt trắng bệch, khô khốc thả vào chậu nước bên tả. Hạt muối vừa chạm mặt nước suối trong, cụ liền cầm muôi gỗ khuấy nhẹ ba vòng rồi múc một muỗng nước cốt lá chát rót thẳng vào giữa lòng chậu.

Chỉ trong một cái chớp mắt, mặt nước suối trong veo bỗng chốc sôi ùng ục. Những bọt khí trắng xóa sủi lên cuồn cuộn như mủ độc sôi trào, bốc lên một làn khói mỏng khét lẹt mùi tro nung và nồng nặc mùi hăng hắc của đá vôi chết. Mọi người trên công đường đều phải lấy tay áo che mũi trước mùi xú uế tanh tưởi ấy. Khi bọt khí tan dần, đáy chậu gốm bên tả lắng xuống một lớp cặn vôi đục ngầu, dày sáp như vữa tường, nổi lềnh bềnh trên mặt là lớp váng phèn xám xịt, nhớp nhúa bám chặt vào thành gốm.

Tiếng xì xào kinh hãi ngoài cửa nha môn bùng lên như sấm rền.

Cụ Phong không dừng lại, quay sang chiếc niêu đất sét trắng bên hữu. Cụ dùng chiếc chày gỗ nhỏ gõ một tiếng “tách” dứt khoát vào cổ niêu. Lớp bùn tro rơm nếp vỡ đôi, để lộ khối muối hầm kết thỏi xốp mịn, trắng muốt như ngọc tuyết đầu mùa. Cụ bẻ một thỏi muối hầm, thả nhẹ vào chậu nước thứ hai rồi tiếp tục rót muỗng nước cốt lá chát vào.

Lạ lùng thay, thỏi muối hầm chạm vào nước suối liền tan biến êm ả như sương mai gặp nắng sớm, không hề có một bọt khí sủi tăm. Nước cốt lá chát hòa quyện cùng muối hầm nhanh chóng biến làn nước suối thành một màu vàng hổ phách trong veo, sáng lấp lánh dưới ánh nắng sớm rọi qua mái nha môn. Một luồng hương thơm thảo mộc dịu mát, ấm nồng lan tỏa khắp gian phòng, xua tan hoàn toàn mùi tanh tưởi khét lẹt của chậu nước bên cạnh.

Cụ Phong chỉ tay vào hai chậu gốm, giọng trầm hùng vang vọng: