Chương 6: Lửa đỏ vạc đồng

Sương sớm trên mặt sông Trà Khúc dần tan biến khi vệt rạng đông màu hồng đào hắt qua rặng tre ngà ven bãi bồi. Nắng xuân đầu mùa rải đều trên những mái ngói âm dương phủ rêu của lò đường Cảnh Ký, xua đi cái ẩm ướt buốt giá của cơn mưa rào đêm trước.

Chu Vĩnh Triết bước vào gian từ đường, chiếc áo vải nâu đã xắn cao quá khuỷu tay để lộ đôi cánh tay rắn rỏi. Nén trầm trường minh cụ Cố thắp từ canh ba vẫn còn đượm tàn đỏ uốn cong trên bát hương cổ, tỏa ra một làn khói mỏng thơm mùi thảo mộc bảng lảng. Trước bài vị tổ tiên họ Chu, chiếc muôi đồng gia truyền mòn vẹt bóng loáng đặt ngay ngắn trên mâm bồng bằng gỗ mít. Triết quỳ xuống mép chiếu hoa, hai tay kính cẩn nâng ba nén hương mới châm lên ngang mày, cúi đầu lạy ba lạy sát đất. Trong lồng ngực chàng trai hai mươi mốt tuổi, tiếng tim đập từng nhịp dồn dập rộn rã. Hôm nay là ngày lò Cảnh Ký chính thức nhóm lửa nấu mẻ đường hai trăm tạ giao kèo với thương quán Thu Xà. Trách nhiệm giữ trọn ba sào đất hương hỏa và danh dự trăm năm của nếp nhà đè nặng lên vai chắt đích tôn.

Khấn vái xong, Triết cẩn thận thỉnh chiếc muôi đồng bước ra sân lò. Không khí ngoài sân lúc này đã náo nức khác thường. Bốn chiếc vạc đồng khổng lồ cọ rửa sạch bóng được kê ngay ngắn trên bốn bệ gạch nung đỏ au, miệng vạc hướng ra phía bến sông lộng gió.

Cách đó không xa, dưới bóng râm chái đông, cụ Chu Hoài Cảnh ngồi khoan thai trên chiếc chõng tre già. Hai bàn tay gầy guộc của cụ chống lên đầu gậy tre ngà, vạt áo lụa mỡ gà khẽ bay theo ngọn gió sớm. Cụ hơi nghiêng đầu sưởi nắng, đôi mắt phủ màng sương mờ đục khép hờ như đang lắng nghe từng thanh âm của đất trời bãi bồi, vẻ mặt điềm tĩnh tựa mặt nước giếng làng sau cơn dông.

Cạnh chõng tre của cụ Cố, bà Chu Thị Lành ngồi trên một chiếc đòn con, trước mặt là chiếc thúng tre nhỏ đựng đầy trứng gà tươi vừa thu lượm từ xóm trên. Đôi tay nhăn nheo của bà cô thoăn thoắt đập từng vỏ trứng, gạt khéo léo để tách riêng lòng đỏ, chỉ giữ lại lòng trắng trong suốt vào chiếc liễn sành da lươn rồi dùng bó đũa tre đánh tan mịn màng để chờ lọc váng.

Thấy Triết bước ra, bà Lành ngẩng lên mỉm cười hiền từ:

— Triết đó hả con? Củi mít khô chái sau đã đem vào đủ rồi nghen. Cứ bình tâm mà điều lửa, có cụ Cố ngồi đây dõi theo rồi, không phải bồn chồn nghe con.

— Dạ, cháu đội ơn bà cô. — Triết dạ ran, lòng thấy ấm áp lạ kỳ.

Nhưng khi ánh mắt Triết quét qua góc lò bên kia, sự hồ hởi trong lòng chàng bỗng khựng lại. Đứng tựa lưng vào cây cột gỗ mít chái tây là Chu Thúc Khiêm. Chú Ba của chàng hôm nay không mặc áo the thâm như mọi bận mà khoác chiếc áo cánh màu chàm cũ kỹ sờn mép. Sắc mặt chú tái nhợt như người vừa trải qua cơn sốt rét rừng, hai bọng mắt thâm quầng trũng sâu. Đôi bàn tay chú cứ giấu tiệt trong bọc áo, các ngón tay bứt rứt cào cọ vào nhau không yên. Mỗi khi có tiếng đòn gánh cọt kẹt hay tiếng vạc đồng va chạm, chú Ba lại giật thót người, ánh mắt lấm lét đảo quanh rồi dán chặt vào hai chiếc vạc đồng đầu tiên đặt cạnh cửa kho.

Triết bước lại gần, khẽ cúi đầu chào:

— Chú Ba dậy sớm thế ạ? Đêm qua mưa gió vất vả, chú cứ nghỉ thêm một lát, ngoài này việc nổi lửa cháu cùng mấy chú thợ lo liệu được rồi.

Nghe tiếng gọi bất thình lình, Khiêm giật nảy mình lùi lại nửa bước, va cả cùi chỏ vào cột gỗ. Y gượng gạo nhếch mép, giọng run run the thé:

— Mày... mày cứ lo việc của mày đi! Mẻ đường hai trăm tạ là việc đại sự của cả họ, tao là người làm chú, tao đứng đây coi sóc củi lửa với bến bãi... mắc mớ chi phải nghỉ! Liệu mà làm cho cẩn thận, cháy vạc hay khê mật thì có cạo đầu tạ tội cũng không xong đâu!

Triết thoáng ngạc nhiên trước thái độ gắt gỏng bất thường của chú Ba. Song nghĩ đến món nợ nần ngoài phố mà chú hay lo nghĩ, chàng lại thấy tội nghiệp hơn là giận. Chàng chỉ khẽ gật đầu rồi quay bước trở lại khu bệ lò.

— Các chú thợ ơi! Mở cửa kho chái tây, gánh mật ra vạc! — Triết cất tiếng hô vang, xốc lại dải lưng quần.

Cửa kho chái tây mở toang. Những lu sành chứa mật mía được các thợ phụ lực lưỡng luồn đòn gánh khênh ra sân. Triết tự tay đón lấy từng gàu mật sóng sánh, đổ ụp vào lòng vạc đồng. Mật mía màu cánh gián đậm đặc trút xuống kêu róc rách, dâng dần lên quá nửa thân vạc. Triết cầm chiếc đũa cả lớn bằng gỗ dầu thoăn thoắt quấy đều tay từ đáy lên miệng, cảm nhận độ sánh mịn quen thuộc của từng mẻ mật mà họ Chu đã chưng cất qua bốn đời.

Khi mật đã đầy vạc, Triết bước xuống cửa lò, cúi người nhóm bùi nhùi rơm nếp. Lửa bén nhanh sang những thanh củi mít khô nỏ xếp theo hình chữ nhật. Củi mít là thứ củi nhà nghề đượm than nhất xứ Quảng, cháy đều, không nổ lốp đốp và tuyệt nhiên không nhả khói đen làm ám mùi đường. Ngọn lửa đỏ rực liếm quanh đáy vạc đồng, hơi nóng bốc lên hầm hập khiến những giọt mồ hôi bắt đầu rịn ra trên trán Triết. Chàng tập trung cao độ, dùng que sắt khêu bớt than hồng, giữ ngọn lửa ở độ liu riu vừa phải để vạc mật nóng đều từ ngoài vào trong, không bị cháy bén đáy.

Độ chừng một tuần hương trôi qua, bọt tăm li ti bắt đầu nổi lên từ đáy vạc, báo hiệu mật sắp sửa sôi bùng. Theo lẽ thường của nghề nấu đường phèn Cảnh Ký, khi mật mía de chín tháng gặp lửa già, khắp khoảnh sân lò sẽ ngập tràn một hương thơm ngào ngạt, thanh khiết và ngọt lịm tựa mía nướng lùi tro rơm.