Chương 18: Lặng lẽ bờ phù sa

Cụ Hằng đứng trên mũi chiếc xuồng ba lá, đôi bàn tay gầy gò nổi đầy vết đồi mồi bấu chặt lên đầu chiếc gậy tràm già bóng lẫy. Gió đồng thốc qua vạt áo bà ba đen sờn vai, mang theo mùi bùn non quyện với hương sen trắng thanh khiết. Trước mắt bà, giữa làn nước bạc mênh mông, Nguyễn Văn Tấn vẫn đứng chết lặng. Chiếc xẻng sắt vừa tuột khỏi tay gã lúc nãy đã chìm nghỉm dưới đáy bùn sâu, chỉ còn chiếc cọc tre non vạt nhọn cầm hờ hững nơi bàn tay thô ráp, buông thõng sát mép nước đục ngầu.

Gương mặt đỏ au của gã đàn ông năm mươi lăm tuổi bây giờ xám ngoét lại. Đôi mắt gã trân trối nhìn vào đầu cọc tràm già ngậm sâu ba tấc dưới lớp bùn non, nơi bàn tay cán bộ Sơn vừa lay mạnh để lộ chứng tích rành rành của hai mươi năm trước. Sự hung hăng dường như đã bị dòng nước lũ cuốn trôi sạch trơn, chỉ còn lại dáng vẻ trơ trọi, bẽ bàng giữa đồng không mông quạnh.

Bà con trong xóm đứng trên bờ đê và dưới mấy chiếc xuồng ba lá chung quanh im bặt tiếng reo hò. Cánh đồng trũng lắng lại, chỉ còn tiếng sóng vỗ ì oạp vào mạn xuồng và tiếng gió chướng rít qua rặng tràm xa xa. Thằng Đăng lội nước bước lại gần mũi xuồng. Cụ Hằng đưa bàn tay khô ráp đặt lên vai đứa cháu côi cút, ngầm bảo nó đứng yên sau lưng mình.

Bà khẽ thở dài, chiếc gậy tràm gõ nhẹ xuống sạp xuồng gỗ mù u phát ra tiếng cộc đục quen thuộc. Ánh mắt trầm tĩnh của bà dừng lại trên gương mặt thất thần của người hàng xóm giáp ranh phía Đông:

“Thằng Tấn nè. Mày nhìn cho kỹ đầu cọc tràm đó đi. Cọc tràm già đóng chéo ngàm giữ bồn rễ sen trắng, là do ông nội thằng Đăng với ba mày ngày xưa đích thân lội bùn đo từng tầm sào mà đóng xuống.”

Tấn giật mình, bờ vai gân guốc run rẩy. Gã nuốt nước miếng cái ực, ngón tay lóng ngóng buông rơi luôn chiếc cọc tre non phân ranh gá tạm. Cây cọc tre nghiêng ngả, lập lờ trôi nổi trên mặt nước phù sa đỏ quạch rồi tấp vào mép bụi sen trắng.

“Mày còn nhớ mùa nước lũ năm Thìn không?” Cụ Hằng nheo mắt nhìn về phía chân trời xa, nơi những vạt mây xám xịt đang dồn về từ thượng nguồn sông Vàm Cỏ Tây. “Năm đó lũ dữ tràn bờ, nước ngập lút nóc chuồng trâu. Cả cái xóm Tân Bình Thạnh này đói rã ruột, lúa mùa ngâm nước thối đen thui. Ba mày sốt rét run cầm cập, nằm co ro trên phản gỗ rên hừ hừ. Chồng tao—ông Lộc đó—chèo xuồng vô tận bưng sâu hái từng đài sen già mang về. Hai nhà ngồi chia nhau từng bơ gạo sen, luộc từng củ sen chia cho bầy con nít đỡ lòng qua cơn giáp hạt.”

Lời cụ Hằng buông ra không một chút hờn giận. Nó phẳng lặng, ấm áp như mùi dầu sen phơi bóng trên nong tre, nhưng lại nặng tựa ngàn cân gõ thẳng vào tâm can người nghe. Bà nhìn thẳng vào đôi mắt đỏ ngầu của Tấn, nói tiếp:

“Ba mày trước khi nhắm mắt xuôi tay, còn dặn rằng chòm xóm tối lửa tắt đèn có nhau, đất này là đất trời cho mượn nuôi con cháu, đừng vì tấc đất bờ bao mà cắn xé nhau làm trò cười cho thiên hạ. Vậy mà bữa nay, mày nghe lời xúi giục của mấy tay lái buôn ngoài thị trấn, đòi dời cọc ranh thụt vô ruộng sen nhà tao một tầm sào, đặng gom đất đắp đầm thâm canh nuôi cá lóc bông. Năm triệu bạc tiền cọc người ta dằn túi cho mày xài rồi cũng hết. Nhưng cái nghĩa xóm giềng sống đời ở kiếp bên bờ kênh này, mày đem bán đứt cho người dưng nước lã, rồi mai mốt lấy cái gì đắp lại hả Tấn?”

Những lời gan ruột của bà lão tám mươi tám tuổi đánh tan sự cố chấp bấy lâu. Tấn đứng chết trân, mười đầu ngón tay bấu chặt vào ống quần ướt sũng. Nhìn dáng người bần thần của người hàng xóm, cụ Hằng biết ký ức về người cha quá cố một đời lam lũ đã chạm trúng chỗ sâu kín nhất trong lương tri gã nông dân cộc cằn. Nỗi hung hăng, thói nạt nộ quen thuộc bấy lâu tan biến hoàn toàn. Gã chầm chậm cúi gầm mặt xuống, không dám ngước nhìn ánh mắt bao dung của cụ Hằng, cũng không dám nhìn sang những gương mặt xóm giềng chung quanh.

Đứng bên mạn chiếc xuồng gần đó, ông Phước buông tiếng thở dài, cất giọng trầm trầm:

“Chị Hằng nói không sai một chữ nào đâu Tấn à. Hồi đó tao với ba mày, anh Lộc ba người cặm cụi đẽo từng cái cọc tràm này. Ba mày còn dặn cọc đóng sâu ba tấc dưới bùn non là mốc muôn đời, nước có cuốn trôi bờ bao thì sen trắng vẫn giữ ranh đất ngay thẳng. Mày làm bậy thì mang tội với người khuất mặt khuất mày đó con...”

Nghe ông Phước nhắc lại chuyện xưa, đầu Tấn càng cúi thấp hơn. Lồng ngực gã phập phồng sau lớp áo ướt sũng phù sa.

Giữa lúc cánh đồng trũng đang chìm trong khoảng lặng bùi ngùi, cán bộ Nguyễn Văn Sơn bước tới chỗ gò đất cao ven bờ bao. Anh cẩn thận vuốt lại vạt áo cộc tay màu bộ đội bạc màu, cầm chắc bảng kẹp hồ sơ và cuốn sổ tay bọc vải dầu của ông Hứa Văn Lộc trên tay, cất giọng dõng dạc: