Chương 11: Ánh xám bên chảo gang

Gió buốt ngoài liếp nứa rít lên từng hồi, nhưng bên chái bếp hẹp, từng giọt mồ hôi hột to bằng hạt ngô đã túa ra rịn ướt đẫm vầng trán nhăn nheo của cụ Tạ Đình Khang. Trước mắt cụ, trong khoảng hư không sâu thẳm của thức hải, bức đồ hình thủy mặc rung lắc từng chặp như muốn vỡ vụn.

Màu xám tro u ám mỗi lúc một lan rộng, nuốt chửng những đường gân xanh tươi mát thường ngày. Những chùm rễ cây trên đồ hình khô khốc lại, quăn queo như bị tẩm dầu hỏa rồi châm lửa đốt. Đau xót nhất là hình chiếu chiếc chõ gỗ sung thân thuộc bỗng nứt toác một đường dài từ miệng xuống tận đáy mộng, nước chua rỉ ra đen ngòm. Mùi tử khí tỏa ra từ mớ bột phân đạm trộn dối trá đang gặm nhấm từng tấc ruột non, tấc dạ dày của ba mươi chín con lợn giống ngoài khu chuồng tập thể.

Cụ Khang siết chặt chuôi đũa cả tre già, lồng ngực phập phồng nghẹn thắt. Cơn hoảng hốt chực trào dâng, nhưng bàn tay gầy guộc sạm đen vì nắng gió sông Mã của cụ chỉ khẽ run một thoáng rồi lập tức ghìm chặt lại. Người nông phu sáu mươi chín tuổi hiểu rằng, chỉ một cái chớp mắt buông xuôi lúc này, ba mươi chín con lợn giống – tài sản chắt chiu của bao mồ hôi nước mắt xã viên Vĩnh Lạc – sẽ thành một đống xác chết thối rữa trước ngày đoàn thanh tra huyện về tới đầu làng.

Cụ hít sâu một hơi dài, ép mình định thần. Đôi mắt già nua đăm đăm nhìn xuống lòng chảo gang đang đỏ rực dưới đáy. Đôi đũa cả lại dẻo quánh đảo đều tay, đưa từng hạt cám bổi quyện trấu mộc lướt trên mặt sắt nóng rẫy. Cám phải được đảo thật tròn, ngọn lửa củi nhãn dưới kiềng sắt ba chân phải giữ liu riu, không được bén khét, cũng chẳng thể để nguội lạnh. Phải giữ đúng cái nhiệt “vàng rơm đượm mật”, nơi linh khí của hạt thóc hạt ngô chắt lọc từ phù sa sông Mã mới đủ sức lay động bức đồ hình bách nghệ.

Trong làn khói thơm ngầy ngậy, ngòn ngọt tựa mật mía chín tới bốc lên bảng lảng, cụ Khang khẽ nhắm mắt, lầm rầm khấn thầm trong cổ họng:

“Lạy trời đất sông Mã, lạy tổ nghề nông cụ tiền nhân soi đường chỉ lối... Xin cứu lấy đàn gia súc của làng, cứu lấy công sức của bà con xã viên bấy lâu nay...”

Dường như thấu suốt tấm lòng đôn hậu của lão nông trọn đời gắn bó với đất đai, hương cám rang chín tới cuộn lấy khói bếp lượn một vòng quanh chái nhà rồi xoáy nhẹ vào cánh mũi cụ.

Bức đồ hình thủy mặc đang xám xịt bỗng khẽ gợn sóng như mặt nước hồ thu đón ngọn gió lành. Từ mép dưới vết nứt của chiếc chõ gỗ sung rạn vỡ, một chấm sáng xanh ngọc bích le lói xuất hiện. Vệt sáng nhỏ bé ấy kiên cường bò lan qua lớp sương tro mù mịt, men theo một rễ cây thân thảo mảnh mai nhưng dẻo dai lạ thường, rồi vươn dài tới những hạt mầm tròn trĩnh.

Mắt cụ Khang sáng rực lên giữa ánh lửa bập bùng. Cụ nhận ra ngay chùm rễ quen thuộc ấy: đó là rễ cỏ sữa bãi bồi ven sông Mã, thứ rễ ngậm vị chát đắng sâu cay của đất phù sa màu mỡ. Còn những hạt mầm tròn kia, chính là vỏ đậu xanh lòng đã được phơi khô ngậm nắng thu. Đồ hình biến chuyển, hé lộ dòng nước tro nếp trong vắt róc rách chảy từ miệng chõ gỗ sung kín khí, hòa quyện hai thứ thảo mộc dân dã lại thành một dòng nhựa sống xanh ngát, phủ lên xua tan từng mảng tro xám u tối.

“Có thuốc rồi! Trời chẳng tuyệt đường sống của đàn giống!” Cụ Khang buột miệng reo khẽ, hơi thở dồn dập nhẹ nhõm.

Cụ lập tức nghiêng cán đũa cả, giạt bớt nắm than hồng củi nhãn vùi vào đống tro bếp để hạ nhiệt chảo gang. Con Mận vẫn ngồi chồm hổm cạnh kiềng sắt, đôi mắt đen láy mở to đăm đắm nhìn ông nội, trên trán cô bé cũng lấm tấm mồ hôi vì hơi nóng.

“Mận ơi!” Cụ Khang ghé sát tai cháu gái, giọng trầm nhưng dứt khoát như lệnh. “Cháu cầm ngay chiếc liềm cùn với đôi sọt tre nhỏ, tức tốc chạy ù ra bãi bồi chân đê sông Mã. Tìm cho ông những vạt cỏ sữa bánh tẻ, gốc nào càng già, củ rễ ăn sâu vào lòng cát phù sa thì càng tốt. Đào bới cẩn thận lấy trọn bộ rễ mang về, nhanh chân lên cháu nhé!”

Con Mận chẳng hỏi nửa lời, chỉ gật đầu thật mạnh. Cô bé mười sáu tuổi lau vội mồ hôi nơi khóe mắt, thoăn thoắt vớ lấy chiếc liềm giắt vào lưng dải rút, cắp đôi sọt tre lao vút qua bậu cửa liếp nứa, bóng dáng nhỏ nhắn hòa mau vào màn gió bấc lạnh buốt.