Chương 16: Giải mã men ủ bách nghệ

Mùi thơm ngậy bùi của cám rang hòa lẫn với ngô nổ giòn bốc lên ngùn ngụt, quyện thành làn khói ấm sực bao trùm lấy hiên kho sân gạch. Trong cõi thức hải sâu thẳm của cụ Tạ Đình Khang, bức đồ hình thủy mặc đang xoay chuyển bỗng lắng dịu lại, từng nét vẽ phát ra ánh sáng xanh biếc ngậm sương. Luồng khói vàng rơm ngưng đọng, vạch rõ từng tỉ lệ kỳ diệu của mẻ men ủ bách nghệ: năm phần ngô rang vàng rộm cháy cạnh, ba phần cám bổi mộc đã qua lửa gang, rải đều cùng một nắm rơm nếp mục ngậm sương đêm để dẫn men tự nhiên, hòa với nước gạn từ tro vỏ đậu xanh lòng ấm nóng. Từng đường gân lá trên đồ hình rạng rỡ, hiện rõ quá trình hạt ngô vỡ hạt, ngậm men và sinh dưỡng khí làm ấm tỳ vị non nớt của đàn lợn đang kiệt sức.

Cụ Khang khẽ chớp mắt, hít sâu một hơi khói nồng nàn rồi cất giọng sang sảng giữa tiếng reo vui của than củi:

“Mận ơi! Bảo các bà, các chị trải chiếu hoa ra giữa hiên! Ngô đổ ra nong vừa nguội bớt, còn âm ấm tay là phải cho vào cối đá giã ngay. Chớ để nguội ngắt kẻo hạt rắn đanh, mà giã nóng quá thì nát vụn!”

Con Mận đang xốc lại mép tơi lá bên bếp, nghe tiếng ông liền dạ ran. Nó nhanh nhảu ôm đôi mẹt lớn chạy vội sang giàn chảo gang. Dưới sự điều phối của cụ Khang, mấy chị em trong đội chăn nuôi thoăn thoắt xới từng mẻ ngô vàng óng trút vào lòng cối đá xanh. Tiếng chày gỗ giã xuống cối đá thình thịch nhịp nhàng, hòa cùng tiếng cười nói rộn rã xua tan đi cái giá buốt của màn mưa đêm.

Cụ Khang bước lại mé cối, nhón tay bốc một vốc ngô vừa giã, miết nhẹ giữa hai ngón tay cái và ngón trỏ chai sần. Cụ gật đầu, đưa vốc ngô cho Mận:

“Cháu nhìn xem, vỡ làm ba làm bốn, mảnh như hạt tấm là vừa khéo. Đem rây qua nia sảy cật nứa này, lấy lớp bột mịn tơi xốp bên dưới để trộn men bổi, còn mảnh to thì để riêng lát nữa chần nước thuốc.”

Mận bưng chiếc nia sảy láng bóng, đôi bàn tay thoăn thoắt lắc đều. Bụi ngô vàng mịn như phấn hoa bay nhè nhẹ, thơm nức mũi.

Trong khi đó, ở góc hiên kho đối diện, tiếng đục đẽo bỗng vang lên chan chát. Bác Bùi Văn Đước mình trần trùng trục dù trời lạnh buốt, đang cùng mấy thanh niên lực lưỡng xẻ những súc gỗ sung tươi bánh tẻ. Đó là mấy thân sung cổ thụ ngoài bờ ao được bà con trong thôn tự nguyện đốn hạ khi nghe tin kho ngô bị nạn. Đôi bàn tay gân guốc của người thợ mộc năm mươi hai tuổi lướt thoăn thoắt trên mặt gỗ, phạt từng đường mực, đục từng đường mộng mang cá khít khao.

Chẳng mấy chốc, bốn chiếc thùng gỗ sung mới tinh, thành dày hai đốt ngón tay, cao chừng ba gang tay, đáy có chốt xả nước chua đã được dựng ngay ngắn dọc theo hàng cột hiên kho. Bác Đước buông chiếc vồ gỗ, quệt mồ hôi trán, cười hề hề nhìn cụ Khang:

“Bác Khang xem, bốn cỗ thùng này gỗ sung tươi xốp, giữ nhiệt ủ men thì cứ gọi là êm ru! Bác bảo đóng thế nào, em làm đúng y như thế, không lệch một ly!”