Chương 19: Tiếng đục đầu làng

Cụ Tạ Đình Khang cúi xuống, hai bàn tay thô ráp ghì chặt lấy bắp tay Trịnh Hữu Lãm, dùng sức kéo người thanh niên đứng dậy khỏi nền đất ẩm. Cụ nhìn thẳng vào đôi mắt đỏ hoe, còn ướt nhòe nước mắt của anh ta, giọng trầm xuống đôn hậu:

“Muốn học thì đứng thẳng cái lưng lên mà học. Đạo làm nông gói trọn trong lòng bàn tay chai sạn và mồ hôi thật thà, không nằm ở cái đầu gối quỳ lạy. Từ mai, cứ cởi áo đại cán ra, xắn quần lên mà theo con Mận với tôi.”

Lãm run rẩy gật đầu, quệt vội giọt nước mắt lăn dài bên má, miệng lí nhí dạ vâng. Chủ nhiệm Thìn cùng các cán bộ Ty Nông nghiệp khẽ gật đầu hài lòng, tiếng vỗ tay tán thưởng của bà con xã viên lại rộ lên rộn rã ngoài hiên chuồng.

Sau ngày đợt kiểm tra của huyện kết thúc với kết quả xuất sắc ngoài mong đợi, thôn Vĩnh Lạc như có một luồng gió mới thổi qua từng nếp nhà. Tin đồn về mẻ men ủ bách nghệ từ lá sắn, bột ngô rang cứu sống đàn lợn bốn mươi lăm con lan nhanh như gió qua đồng khắp ba thôn bảy xóm. Bà con các đội sản xuất, từ đội cày cấy đến đội thủy nông, ai nấy đều hăm hở tìm hiểu phương pháp chăn nuôi không tốn nhiều cám bổi của cụ Khang. Phong trào học tập mô hình chăn nuôi bằng thảo mộc và thùng gỗ sung bùng lên sôi nổi khắp làng trên xóm dưới.

Tiếng đục, tiếng cưa ken két từ xưởng mộc đầu thôn của bác Bùi Văn Đước rộn rã suốt từ sáng sớm tinh mơ cho đến lúc gà lên chuồng. Khoảnh sân đất nện trước xưởng ngổn ngang những khúc gỗ sung bánh tẻ xù xì do bà con trong làng đẵn từ vườn nhà chở đến nhờ pha chế. Ai cũng nôn nóng muốn có lấy một chiếc máng ăn dài hay một chiếc thùng ủ men mang về góc chuồng nhà mình.

Cụ Khang chống cây gậy tre, cùng bé Mận bước qua bậu cửa xưởng mộc nồng nặc mùi dăm bào và nhựa gỗ tươi. Bác Đước đang cởi trần trùng trục, chiếc khăn mặt vắt ngang vai ướt đẫm mồ hôi, tay cầm chiếc vồ gỗ gõ chan chát lên sống đục. Thấy cụ già bước vào, bác buông tay đục, quệt mồ hôi trán cười sang sảng:

“Bác Khang đấy à! Chết thật, từ hôm đoàn huyện về đến giờ, cái xưởng của tôi như cái hội chợ đền Sòng. Bà con vác cả cây sung cụ cọc sau vườn đến, nài nỉ tôi pha gỗ đóng thùng ủ bổi. Tôi làm không ngơi tay mà chửa kịp trả hàng cho đội hai đây!”

Cụ Khang mỉm cười, ngồi xuống chiếc ghế đẩu phủ đầy mùn cưa mịn. Cụ đưa tay sờ lên thớ gỗ sung vừa được xẻ phẳng phiu, gõ nhẹ mu bàn tay nghe tiếng bộp bộp chắc nịch:

“Gỗ sung vườn nhà mình xốp mềm, hút ẩm mà ngậm hơi ấm tốt nhất trần đời, chú Đước ạ. Nhưng đóng thùng ủ men bách nghệ thì không thể làm ẩu theo lối đóng hòm thóc hay máng lợn thường được.”

Bé Mận thoăn thoắt mở chiếc túi vải con, lấy ra que nứa đã khấc sẵn từng vạch mực tàu đưa cho ông nội. Cụ Khang cẩn thận đặt que nứa lên mép ván, chỉ từng điểm mấu chốt cho bác thợ mộc:

“Chú nhìn chỗ này. Thành thùng bắt buộc phải dày đúng hai đốt ngón tay thế này thì nhiệt từ men ủ mới không bị gió bấc rút cạn. Còn mộng ghép mép thùng, chú nhớ vát mộng mang cá thật khít khao ở mặt ngoài để ngăn nước mưa ngấm vào, nhưng mé trong thì nới lỏng nửa li cho thớ gỗ thở. Men thảo mộc cần giữ hơi ấm ngọt, không cho thoát hương ra ngoài, song vẫn phải có độ thoáng khí vừa chừng để mầm men rơm nếp không bị bí mà sinh chua gắt. Chốt xả nước chua ở đáy cũng phải dùi nghiêng một góc chừng nửa đốt ngón tay, để nước đọng rỉ ra vừa phải, không làm ướt sũng bã bổi.”

Bác Đước ghé mắt nhìn theo ngón tay trỏ chai sần của cụ Khang, gật gù tâm đắc:

“Đúng là nghề chơi cũng lắm công phu! Bác không bảo thì tôi cứ bổ mộng thẳng đuột như hòm đựng ngô, khéo lại hỏng toi mẻ bổi của bà con.”

Ngoài sân, một bóng người vạm vỡ đang lầm lũi cúi rạp lưng, cõng trên vai một súc gỗ sung tươi to bằng thân người, bước từng bước nặng nề qua cổng xưởng mộc. Đó là Trịnh Hữu Lãm. Người cựu đội trưởng hôm nay mặc chiếc áo nâu vá chằng chịt của bố để lại, hai ống quần xắn cao tới bẹn, để lộ bắp chân trần bê bết bùn đất và mùn cưa.

Lãm cẩn thận đặt súc gỗ nặng trịch xuống cạnh đống phôi bào, thở dốc từng cơn nhưng khuôn mặt không hề lộ vẻ nhăn nhó hay bất mãn. Chẳng đợi ai nhắc nhở, anh ta lại với lấy chiếc đòn gánh tre cùng đôi sọt đan bằng tre cật, cặm cụi quét gom từng lớp mùn cưa rải rác trên nền đất rồi gánh ra đổ gọn vào hố ủ phân xanh góc vườn.