Chương 2: Bức đồ hình trong thức hải

Tia sáng ấm áp rọi thẳng vào lòng bàn tay nứt nẻ của cụ Tạ Đình Khang. Những hạt cám bổi vàng rộm nằm gọn gàng trong kẽ tay chai sạn, tỏa ra làn hơi ấm nóng râm ran. Nhưng rồi, khi làn gió bấc luồn qua khe liếp nứa thổi tạt ngang chái bếp, cuốn bớt làn khói mỏng ra ngoài khoảng sân tối, bức đồ hình vẽ chõ gỗ sung và chùm rễ thảo mộc ngậm sương trong tâm thức cụ cũng nhạt nhòa dần theo.

Đến khi mùi hương ngầy ngậy lắng xuống, chỉ còn đọng lại mùi tro bếp quen thuộc, thức hải của cụ Khang liền trở lại vẻ tĩnh mịch như xưa.

Lão nông sáu mươi chín tuổi sững sờ chớp mắt, lồng ngực vẫn đập từng nhịp dồn dập. Không phải giấc chiêm bao. Mọi hình hài mộc mạc kia chỉ hiện lên rõ nét khi khứu giác cụ bắt đúng làn khói cám rang trên chảo gang đạt độ chín tới “vàng rơm đượm mật”. Một cơ duyên kỳ lạ của đất trời chỉ ứng nghiệm cùng ngọn lửa và hương thơm thảo mộc chốn đồng quê.

Cụ Khang hít một hơi thật sâu, nén chặt nỗi kinh ngạc xuống đáy lòng. Bí mật này quá đỗi lạ lùng, nói ra lúc này chỉ khiến người đời bảo cụ già lẩm cẩm, thậm chí rước thêm phiền toái giữa thời buổi xét nét từng lời ăn tiếng nói. Cụ khẽ thở phào, quay sang nhìn đứa cháu gái đang ngơ ngác nhìn mình.

“Mận này,” cụ hạ giọng, chìa nửa vốc cám rang còn ấm ran về phía cô bé. “Nếm thử chút đi cháu.”

Tạ Thị Mận ngập ngừng đưa bàn tay nhỏ nhắn đỡ lấy mấy hạt cám vàng rộm. Con bé bỏ vào miệng nhai chầm chậm, hai mắt to đen láy bỗng tròn xoe kinh ngạc:

“Ơ kìa ông! Cám mốc chiều nay tanh ngòm mà sao giờ ngọt bùi thế này? Lại thơm dìu dịu như cốm non đầu mùa, chẳng còn tí mùi ẩm hôi nào nữa!”

“Lửa gang đã rút sạch cái nhớt thối của mốc ẩm rồi đấy,” cụ Khang mỉm cười đôn hậu, ánh mắt lấp lánh niềm hy vọng. “Hạt lúa hạt trấu chịu lửa chín tới là thành vị thuốc ấm bụng. Cháu bưng chiếc rá này vào chạn, đậy kỹ lại. Sáng mai hai ông cháu mình đem ra chuồng lợn.”

* * *

Sương muối phủ một lớp bàng bạc trên rặng xoan ven triền đê sông Mã. Gió sớm cắt da cắt thịt lùa qua những chái nhà tranh thôn Vĩnh Lạc. Mới tang tảng sáng, cụ Khang đã khoác manh áo bông sờn vai, cẩn thận bưng chiếc bát sành đựng lưng bát cám rang nguội thơm nức đi về phía dãy chuồng tập thể của Hợp tác xã Đông Sơn.

Khu chuồng lợp ngói fip-rô-xi-măng ẩm thấp nồng nặc mùi xú uế. Dưới ánh sáng lờ nhờ của buổi sớm, cụ Khang bước nhẹ tới góc chuồng nhỏ ở cuối dãy. Tại đây, một con lợn giống lang khoang gầy trơ xương sườn đang nằm co ro sát vách nứa, toàn thân run rẩy vì lạnh và kiệt sức do những cơn tháo dạ suốt đêm qua. Mõm nó khô khốc, bụng hóp lép kẹp, đến tiếng thở cũng đứt quãng.

Cụ Khang ngồi xổm xuống, gạt nhẹ lớp phân xám tanh tưởi trước máng gỗ sứt sẹo, rồi từ tốn trút bát cám rang vào góc sạch nhất. Mùi thơm bùi ngầy ngậy lập tức lan tỏa trong không khí lạnh buốt.

Con lợn ốm yếu khẽ giật giật hai cánh mũi. Nó lảo đảo gượng dậy, đôi tai cụp run rẩy tiến lại gần. Sau một thoáng ngửi ngửi đầy dò xét, cái mõm hồng nhợt nhạt bắt đầu sục vào máng. Tiếng húp soàn soạt vang lên giòn giã. Chẳng mấy chốc, từng vốc cám rang khô ráo đã được con vật nuốt trọn sạch bách, không chừa lại một hạt trấu vụn. Ăn xong, nó khẽ ủi mõm vào bàn tay cụ Khang như van nài thêm, rồi từ từ nằm ép mình xuống lớp rơm khô, mắt nhắm nghiền, hai mạn sườn phập phồng đều đặn, không còn quằn quại co giật vì quặn ruột như trước.