Chương 8: Chõ sung ủ men chua

Nắng trưa hanh hao rải một màu vàng nhạt trên ngõ đất dẫn về chái bếp thân thuộc. Hai ông cháu cụ Khang khom lưng, luồn chiếc đòn tre dẻo qua đôi quai bện bằng vỏ cây dâu da rừng, nhịp nhàng khiêng chiếc thùng gỗ sung vừa đóng xong rời xưởng mộc. Bác Đước đứng vịn cổng tre trông theo, vẫy bàn tay to bè còn vương bụi cưa, cất tiếng dặn với ra ngõ:

“Bác Khang cứ yên tâm mà ủ nhé! Có thiếu máng gỗ hay then chốt nẹp thùng thì cứ ới em một tiếng!”

Cụ Khang ngoái lại mỉm cười gật đầu, bước chân già nua mà dẻo dai bấm chặt trên mặt đường gồ ghề. Chiếc thùng gỗ sung tươi nặng trĩu đung đưa nhịp nhàng theo từng bước đi, phả vào sống mũi một làn hương ngai ngái, thanh mát của nhựa cây mới đốn.

Vừa hạ thùng xuống góc chái bếp râm mát, bé Mận đã thoăn thoắt quệt mồ hôi trán, chạy ra khoảng sân nhỏ trước hiên. Trên manh chiếu rách phơi dưới nắng hanh từ sáng, những bó lá sắn đồi bánh tẻ đã héo tái, mềm rũ và bớt đi vị hăng nồng ban đầu. Cô bé ngồi xổm bên chiếc thớt gỗ nghiến, con dao bài sắc bén trong tay đưa lên hạ xuống nhịp nhàng như gõ phách:

“Cắc! Cắc! Cắc!”

Từng nhát dao ngọt xớt băm vụn mớ lá sắn xanh sẫm thành những sợi nhỏ li ti, đều tăm tắp chừng nửa đốt ngón tay. Nhựa sắn tứa ra quyện vào thớ sắt hoen gỉ, bốc lên mùi thơm ngai ngái đặc trưng của núi đồi. Mận vừa thoăn thoắt gom lá vào chiếc nia rách vừa ngẩng lên giòn giã:

“Ông ơi, lá sắn phơi se mặt thế này băm ra dẻo quánh tay, không bị nát nhừ chảy nước đâu ông ạ!”

“Khéo tay lắm, con bé này!”

Cụ Khang khen ngợi, tay cời lại tàn tro trong chiếc kiềng sắt ba chân. Cụ bắc chiếc chảo gang dày cộp lên bếp, trút vào một vốc cám bổi gạo mới xin thêm được ở đáy bồ cùng nắm trấu mộc mịn màng. Lửa củi nhãn bập bùng liếm quanh đáy chảo, ngọn lửa đỏ đượm tỏa hơi ấm xua tan cái se lạnh chớm đông. Cụ cầm chiếc đũa cả tre già đảo đều tay, lắng nghe tiếng hạt cám nổ lách tách li ti như mưa rào trên mái rạ.

Chỉ một thoáng sau, làn khói lam mỏng manh bắt đầu cuộn tròn bốc lên. Mùi cám rang ngầy ngậy, ngòn ngọt tựa mật mía chín tới độ vàng rơm đượm mật xộc thẳng vào cánh mũi cụ Khang.

Trong thức hải sâu thẳm của người lão nông, bức đồ hình thủy mặc quen thuộc lập tức hiển hiện rõ mồn một. Chiếc chõ gỗ sung tròn trĩnh đứng sừng sững giữa bức tranh mờ ảo, từng thớ gỗ bừng lên những tia sáng xanh ngọc bích ấm áp. Bên cạnh đó, các đường gân lá thảo mộc vẽ nên từng tỷ lệ phối trộn rành rọt: bảy phần lá sắn băm vụn, hai phần bột ngô đỏ giã dập, một phần cám gạo rang ấm, điểm xuyết vài gáo nước tro bếp gạn trong cùng một vốc men rơm rạ vụ đông ủ từ góc bếp.

Cụ Khang hít một hơi thật sâu mùi thơm dịu ngọt, ánh mắt tinh anh ánh lên niềm vui sướng khôn tả:

“Mận ơi, múc cho ông bát nước tro bếp hôm qua đã lắng trong, rồi bưng rá bột ngô lại đây!”

“Dạ, cháu mang lại ngay đây ông!”

Hai ông cháu bắt tay vào việc. Dưới đáy chiếc thùng gỗ sung, cụ Khang rải một lớp rơm nếp vàng óng đã nhúng qua nước ấm để lót nền và giữ ẩm. Tiếp đó, cụ chỉ dẫn cháu gái trút từng mẻ lá sắn băm vào chiếc nia lớn, rắc đều bột ngô và cám rang vừa hạ lửa còn ấm râm ran. Từng gáo nước tro trong được rưới nhẹ tay, hòa cùng nắm men rơm rạ vò nát để đánh thức các mầm men bản địa. Đôi bàn tay gầy gò của cụ Khang cùng bàn tay nhỏ nhắn tháo vát của Mận xới đều, bóp nhẹ cho từng sợi lá sắn ngậm no bột cám và hơi ấm.