Chương 10: Thước ngọc chờ ngày tế

Ánh sáng le lói từ ngọn đèn lồng bọc vải chàm hắt lên dòng chữ mực son sắc lạnh, làm run rẩy từng khớp ngón tay thô ráp của Lại Hữu Tĩnh. Hữu Tĩnh siết chặt vạt áo nâu, lồng ngực phập phồng nghẹn thắt vì nỗi uất hận. Nhưng cụ Lại Bá Khiêm vẫn trầm tĩnh như mặt nước giếng khơi ngày đông. Cụ cẩn thận gấp mảnh giấy bản màu ngà làm tư, lần tay giấu sâu vào trong lớp áo kép ấm áp trước ngực. Món chứng cứ này tựa như một mẩu than hồng, giữ kín thì soi tỏ chân tướng, lơ là một khắc sẽ thiêu rụi nếp nhà ba đời gầy dựng.

Cụ Khiêm khẽ khàng đặt miếng gỗ dâu độn đáy về lại vị trí cũ trên cỗ thùng thứ hai, nắn chỉnh khớp mộng mang cá khít khao như lúc ban đầu. Bằng đôi bàn tay tài hoa của người thợ già, cụ xếp hai cỗ đấu giả vào hầm đất ngập rơm khô, rồi bảo Hữu Tĩnh kéo tấm ván dổi đậy kín miệng hầm. Cụ cầm cành tre khô vương trên nền đất, quét phẳng lớp mùn cưa dày lên trên, xóa sạch mọi dấu giày dẫm đạp.

“Về thôi cháu, gà bên thôn Đông đã bắt đầu gáy dọn ổ rồi.”

Hai bóng người lặng lẽ lách qua khe liếp nứa, khép then cài lại y nguyên. Màn sương đêm buốt giá ven dòng sông Chu phả từng cơn lạnh thấu xương, nhưng bước chân cụ Khiêm vẫn vững chãi trên lối mòn mọc đầy cỏ may. Hữu Tĩnh xách chiếc đèn lồng tối màu đi bên cạnh, lòng dạ rối bời như mớ bòng bong.

Khi bóng tối dần nhạt màu tro lạnh, hai cụ cháu đã về tới gian từ đường họ Lại. Cánh cửa gỗ lim dày nặng khép lại, ngăn đi những cơn gió bấc gầm gào ngoài hiên. Mùi hương bài thoang thoảng trước án thờ tổ tiên khiến lòng người bớt đi phần lạnh lẽo, nhưng nỗi đau trong lòng Hữu Tĩnh thì chẳng thể nào xoa dịu.

Chàng tộc trưởng chi trưởng run rẩy sụp quỳ trước thềm gạch Bát Tràng, hai tay ôm mặt, giọng nghẹn ngào trong nước mắt:

“Cụ cố ơi! Con cháu họ Lại ăn ở phúc đức bao đời, sao nay lại nảy ra một kẻ bất hiếu, bất nhân dường ấy? Chú Thao nợ ba mươi lượng bạc cờ bạc, lại dám toan tính bán đứng ba mươi mẫu ruộng hương hỏa ven sông cho phú hào Trịnh Cường! Nó còn dùng hai cỗ đấu dâu giả để bòn rút từng bát thóc của tá điền, bớt xén từng hạt giống của dân nghèo. Chắt xin Cụ cố cho phép chắt lập tức gõ mõ họ, triệu tập toàn thể bô lão và tộc biểu ngay sáng nay. Chúng ta phải lôi chú Thao ra trước từ đường, tước quyền giữ kho, đánh đòn roi phạt vạ rồi trục xuất khỏi họ để rửa sạch thanh danh!”

Cụ Bá Khiêm chầm chậm bước đến bên sập gụ, tháo chiếc áo tơi cọ ẩm ướt treo lên mắc gỗ. Không quát mắng cũng chẳng gật đầu đồng thuận, cụ với lấy ấm tích ủ trong giành giỏ mây, rót một bát nước chè xanh nghi ngút khói đưa cho người cháu:

“Uống ngụm nước nóng cho ấm cái bụng đã, Tĩnh.”

Đợi Hữu Tĩnh bưng bát nước bằng đôi tay còn run rẩy, cụ Khiêm mới ngồi xuống bên cạnh, giọng trầm lắng như tiếng mõ đêm:

“Cháu nóng giận vì danh dự dòng tộc, điều ấy ta hiểu. Nhưng làm người cầm lái một con thuyền lớn, không thể thấy sóng cuộn mà đã vội buông chèo đập nước. Cháu thử nghĩ xem, nếu bây giờ ta gõ mõ đánh trống ầm ĩ, vạch mặt Quý Thao trước bàn dân thiên hạ, việc gì sẽ xảy ra?”

Hữu Tĩnh ngẩng đầu ngơ ngác:

“Thì kẻ có tội phải chịu tội trước gia pháp, Cụ cố!”

“Chưa chắc đâu cháu.” Cụ Khiêm lắc đầu, ánh mắt đượm vẻ xót xa. “Quý Thao lầm đường vì cờ bạc và thói đố kỵ, nhưng kẻ đứng sau giật dây chính là Trịnh Cường. Tên phú hào ấy thâm độc, nắm đằng chuôi khế ước ba mươi lượng bạc trắng. Nếu cháu làm to chuyện lúc này, Quý Thao cùng đường sẽ quay sang cắn cợt, chi thứ hoang mang phân rẽ. Người ngoài làng nhìn vào chỉ thấy họ Lại nồi da xáo thịt, nề nếp gia phong sụp đổ. Đau đớn hơn, Trịnh Cường sẽ lập tức đem văn tự nợ lên cửa quan, mượn cớ ép họ ta phải cấn trừ ba mươi mẫu ruộng ngay giữa mùa đông giáp hạt này. Lúc đó, bà con tá điền lấy gì cày cấy, con cháu họ Lại lấy gì nương tựa qua cơn đói kém?”