Chương 12: Sóng ngầm trước rằm

Đứng nơi hiên tây từ đường, cụ Lại Bá Khiêm nhìn rõ mồn một cảnh tượng ngoài rặng tre đầu ngõ. Đôi mắt già nua chín mươi hai tuổi vẫn quắc thước lạ thường. Thấy tên mặt sẹo đang vươn cánh tay gân guốc giật mạnh cổ áo Quý Thao, cụ không lớn tiếng hô hoán, chỉ thong thả nện gậy trúc ngà xuống thềm gạch một tiếng “cộc” vang giòn, đanh thép xé toạc màn sương sớm.

“Kẻ nào dám làm càn nơi thanh thiên bạch nhật, trước cổng từ đường họ Lại đấy?”

Tiếng cụ Khiêm không gắt, trầm ấm mà sang sảng như chuông đồng, mang theo uy nghiêm tích tụ gần trọn một đời người. Hai tên gia nhân của Trịnh Cường đang hùng hổ bỗng giật thót mình, chột dạ buông tay. Tên mặt sẹo liếc vào sân, chạm phải ánh mắt sáng quắc như đuốc soi của bậc đại lão, liền đổi giọng the thé đe nẹt Quý Thao một câu rợn người rồi kéo nhau lủi nhanh ra mép sông.

Quý Thao lảo đảo ngã dúi vào bờ dâm bụt, mặt cắt không còn hạt máu. Hắn run rẩy lồm cồm bò dậy, hai tay ôm chặt tập sổ sách trước ngực, chẳng dám ngoái đầu nhìn lại hàng hiên từ đường lấy nửa lần, cắm đầu chạy thục mạng về phía xóm dưới.

Cụ Bá Khiêm khẽ thở dài, bàn tay khô gầy lần theo thân gậy trúc mát lạnh. Ngọn lửa tham lam và tội lỗi đã đẩy đứa cháu chi thứ vào bước đường cùng quẫn, làm con mồi cho nanh vuốt của phường phú hào gian ác. Nhìn vạt áo xám của Quý Thao khuất sau rặng chuối tiêu xác xơ, lòng cụ chùng xuống một nỗi xót xa khôn tả.

Tiết trời càng về trưa càng chuyển rét đậm. Từng cơn gió bấc buốt giá thổi ràn rạt qua bãi dâu ven sông Chu, cuốn theo những đám lá khô xao xác bay là là mặt ngõ. Cái rét ngọt đầu đông năm nay như cắn vào da thịt, báo hiệu những ngày giáp hạt đầy cơ cực của xóm nghèo Vọng Khê sau một mùa bão lũ trắng đồng.

Thế nhưng, cái rét ngoài trời chẳng buốt bằng những luồng gió độc đang ngấm ngầm thổi qua từng nếp nhà tranh. Chỉ trong một buổi sớm, những lời đồn đãi râm ran đã lan truyền khắp đầu làng ngõ xóm. Người ta xì xào bàn tán rằng kho lương họ Lại – chỗ dựa vững chãi nhất của dân nghèo bao đời nay – bỗng nhiên hao hụt nghiêm trọng, thóc giống lẫn thóc phát chẩn chẳng còn là bao. Tin đồn như đốm lửa gặp gió đông, thiêu rụi chút hy vọng còm cõi của những phận đời bần hàn đang mong ngóng từng bát cháo cầm hơi qua cơn bĩ cực.

Khoác thêm chiếc áo kép đã sờn vai, cụ Bá Khiêm lần bước chân chậm rãi ra đồng. Cụ không ngồi trong từ đường nghe ngóng, mà chọn cách bước ra giữa đất trời, nơi mồ hôi và nước mắt của bao thế hệ đã đổ xuống.

Con đường đất dẫn ra bãi bồi đồng băm trơn trượt bùn non. Trước mắt cụ, ba mươi mẫu ruộng hương hỏa của họ Lại trải dài tít tắp dọc bờ sông Chu, phù sa màu mỡ đọng lại sau mùa lũ ánh lên màu nâu thẫm trù phú. Mảnh đất này vốn là bãi bồi lầy lội, gai góc ngập tràn, phải trải qua ba đời ông cha đổ biết bao mồ hôi, nước mắt và cả máu xương mới đắp đê ngăn lũ, quai đê lấn bãi thành bờ xôi ruộng mật nuôi sống hàng trăm miệng ăn họ tộc và bà con tá điền.

Dừng chân trên gò đất cao, cụ Khiêm nheo mắt nhìn về mé bến sông cách đó không xa. Nơi ấy, mấy chiếc thuyền buôn muối đáy bằng của Trịnh Cường đang ngạo nghễ buông neo, cờ hiệu bay phần phật trong gió bấc. Cụ thấu rõ dã tâm đen tối của gã phú hào: bờ bãi thoai thoải, dòng nước sâu lại tiện đường giao thương đường thủy, ba mươi mẫu ruộng này chính là miếng mồi béo bở mà Trịnh Cường thèm khát từ lâu để san phẳng lập bến đỗ thuyền bè, kho bãi trung chuyển muối lậu cho toàn trấn. Mượn tay Quý Thao, giăng bẫy cờ bạc, rồi bòn rút lúa kho bằng cỗ đấu giả, tất cả mưu sâu chước độc chỉ nhằm bức bách chi trưởng phải ký giấy bán đứt dải đất thiêng liêng này.

Đang lúc trầm ngâm, cụ chợt nghe thấy tiếng bước chân vội vã lội bùn từ chân đê đi tới. Cụ quay lại, thấy thím Thược cùng mấy bác tá điền nghèo khó đang dắt díu nhau hớt hải chạy đến. Mấy người họ manh áo nâu vá chằng vá đụp phong phanh giữa gió lạnh, mặt mày tái mét vì đói khát và sợ hãi.

Vừa tới gần gò đất, thím Thược đã nghẹn ngào sụp xuống lạy, đôi bàn tay thô ráp run rẩy, hai hốc mắt trũng sâu đỏ hoe, giọt ngắn giọt dài:

“Cụ lớn ơi! Xin Cụ lớn rủ lòng thương cứu vớt chúng con với! Cả xóm nghèo chúng con chết mất thôi!”

Mấy người đàn ông đi sau cũng co ro quỳ xuống vệ cỏ, cất giọng van lơn:

“Lạy Cụ lớn, người trong họ truyền tai nhau kho họ bị hụt mất hai trăm đấu thóc, việc phát chẩn mùa đông này phải bãi bỏ. Không có lúa cứu đói, con trẻ trong nhà chỉ còn nước húp cháo cám qua ngày thôi Cụ ơi!”