Chương 16: Đấu Dâu Gia Bảo xuất tráp

Hữu Tĩnh kính cẩn cúi đầu nhận lệnh, vội bế bổng con gái nhỏ còn đang ngái ngủ vào gian buồng trong, chèn kỹ mép chăn bông ủ ấm cho con bé. Cụ Lại Bá Khiêm đứng tựa gậy trúc ngà bên bậu cửa, lặng lẽ dõi theo từng bước chân vững chãi của người cháu đích tôn. Dưới ánh trăng suông mờ mờ rọi xuống khoảng sân gạch Bát Tràng, Hữu Tĩnh cùng hai người trai tráng trung hậu trong họ xắn tay áo, khom lưng khiêng từng phiến đá xanh nhẵn thín đặt thành ba chiếc bàn ngay ngắn trước thềm tiền tế. Tiếng đá va chạm trầm đục giữa đêm sương lạnh buốt như gióng lên từng hồi chuông nhắc nhở về nề nếp gia phong nghiêm cẩn của tổ tiên để lại.

Trời vừa hửng sáng, sương mù bảng lảng trên bãi dâu ven sông Chu dần tan biến, nhường chỗ cho tiết trời đông hanh hao quang đãng. Gió bấc dịu đi, những tia nắng vàng nhạt rọi qua rặng tre đầu ngõ làm ánh lên dải cờ ngũ sắc của họ Lại đang phần phật tung bay trên đỉnh cột cờ từ đường. Ngày rằm tháng Chạp – ngày đại lễ tế họ cuối năm – vừa sang giờ Mão đã rộn rã tiếng bước chân. Tin đồn về việc đối chất kho lương và phân xử món nợ ba mươi lượng bạc lan khắp thôn cùng ngõ xóm. Từ các cụ già râu tóc bạc phơ chống gậy, những người tá điền áo nâu sờn vai như thím Thược dắt díu đàn con nhỏ, cho tới các vị hương trưởng, lý trưởng khăn xếp áo the chỉnh tề đều lục tục kéo đến chật ních cả khoảng sân gạch lẫn lối ngõ dẫn vào từ đường.

Giữa lúc tiếng bàn tán xôn xao còn chưa dứt, tiếng vó ngựa lộp cộp cùng tiếng cười the thé trịch thượng từ ngoài cổng đã xé toạc bầu không khí trang nghiêm. Trịnh Cường trong bộ áo gấm hoa sẫm màu, ngón tay cái lấp lánh chiếc nhẫn ngọc bích to bản, nghênh ngang cất bước vào sân. Theo sau gã là năm sáu tên gia nhân vạm vỡ, tay lăm lăm gậy gỗ nghiến và chiếc tráp sơn đen đựng sẵn tập văn tự nợ nần.

Sóng bước bên cạnh phú hào bến sông chính là Lại Quý Thao. Hôm nay, Quý Thao diện bộ áo the thâm mới tinh, vạt áo phẳng phiu, chân đi guốc mộc bóng loáng, nét mặt toát lên vẻ bảnh bao đắc chí. Gã đưa mắt lướt qua đám đông tá điền đang nép mình lo sợ, đoạn ngẩng cao đầu bước thẳng về phía thềm đá, cất giọng oang oang át cả tiếng gió bấc:

“Thưa các bậc cao niên trong họ và thưa toàn thể bà con thôn Vọng Khê! Hôm nay vừa đúng tiết đại tế, lại sắp đến chính ngọ là hạn chót kết sổ kho lương năm nay. Chi trưởng giữ kho lơ là tắc trách làm hụt mất hơn hai trăm đấu thóc, đẩy họ tộc vào cảnh khốn khó, nợ nần Trịnh lão gia ba mươi lượng bạc trắng tiền mua thóc giống cứu đói đầu mùa. Đã đến nước này, công tư phải phân minh, khế ước rành rành trên giấy trắng mực đen! Nếu trước giờ ngọ chi trưởng không mở kho đền đủ lúa hoặc xuất bạc trả nợ, thì ba mươi mẫu ruộng bãi bồi ven sông phải cấn trừ cho Trịnh lão gia theo đúng giao ước!”

Trịnh Cường vuốt chòm râu dê đen nhánh, cất tiếng the the phụ họa, ánh mắt giảo quyệt quét khắp gian tiền tế:

“Thao chú nói chí phải! Trịnh mỗ này mang bạc đến cứu giúp họ Lại lúc ngặt nghèo, nay chỉ lấy lại những gì thuộc về lẽ công bằng. Giấy nợ có điểm chỉ đàng hoàng, hương lý đều làm chứng. Mong các cụ trong tộc biểu liệu bề thu xếp cho êm xuôi trước giờ ngọ, kẻo trễ một khắc là thuyền của quan trên bến sông kéo về niêm phong ruộng đất thì mất hết thể diện gia phong!”

Tiếng xì xào hoang mang lập tức rộ lên như ong vỡ tổ. Mấy bậc bô lão chi thứ run rẩy níu tay nhau, còn đám tá điền nghèo đứng phía sau thím Thược thì mặt mày xám ngoét vì lo sợ mất đất cày cấy vụ chiêm.

Thấy mọi người chùn bước, Quý Thao càng thêm tự đắc. Gã vung tay ra hiệu cho hai tên thợ phụ lực lưỡng khiêng từ ngoài cổng vào hai cỗ thùng đấu gỗ dâu mới toanh. Hai cỗ đấu này có cùng kích thước phủ bì, nước sơn dầu trẩu màu cánh gián bóng loáng thơm nồng, các góc ghép mộng mang cá khít khao không một kẽ hở. Quý Thao dõng dạc chỉ tay vào hai cỗ đấu vừa đặt nặng trịch lên hai chiếc bàn đá xanh bên tả và bên hữu:

“Để mọi người không bảo là ép uổng, tôi đã đích thân dùng tài nghệ mộc ba đời của họ Lại, ngày đêm đục đẽo đóng ra hai cỗ thùng đấu gỗ dâu chuẩn mực này. Gỗ dâu ngâm bùn sấy khói đủ trăm ngày, thước tấc vuông vức, dung tích chuẩn xác từng phân. Một cỗ dùng để đong thóc thu nợ, một cỗ dùng để đong thóc phát chẩn cứu tế. Hôm nay, chúng ta sẽ dùng chính hai cỗ đấu này để kiểm kê lại toàn bộ số lúa tồn kho trước sự chứng kiến của lý trưởng và bà con, đong đâu tính đó, phân định nợ nần sòng phẳng!”