Chương 17: Ba thúng thóc công minh

Tiếng cụ Lại Bá Khiêm vừa dứt, cả khoảng sân từ đường họ Lại rộng lớn bỗng chốc lặng phắc, chỉ còn nghe tiếng gió bấc thổi xào xạc qua rặng tre đầu ngõ và tiếng cờ ngũ sắc bay phần phật trên ngọn nêu cao. Từng lời cụ nói tựa như tiếng chuông đồng gióng lên giữa sớm mùa đông hanh buốt, đánh thẳng vào tâm can từng người có mặt.

Lý trưởng làng Vọng Khê khẽ vuốt chòm râu hoa râm, gật đầu vẻ kính cẩn. Mấy bậc bô lão trong tộc biểu chi thứ đưa mắt nhìn nhau, nét hoang mang ban nãy dần nhường chỗ cho sự nể trọng trước cốt cách vững vàng của bậc đại lão. Ở góc sân đối diện, Trịnh Cường khẽ nhíu mày, khóe môi giật giật để lộ vẻ khó chịu, còn Lại Quý Thao thì chôn chân tại chỗ, ngón tay run rẩy vân vê vạt áo the thâm đã lấm tấm mồ hôi lạnh.

Cụ Khiêm không nhìn Quý Thao, ánh mắt từ hòa dừng lại nơi người cháu đích tôn đang đứng nghiêm cẩn bên sập đá. Cụ cất giọng khoan thai:

“Hữu Tĩnh, cháu cùng bác Cả Đinh và chú Hai Chúc khiêng ba thúng thóc mẫu đêm qua đặt lên trước ba chiếc bàn đá này cho ta.”

“Dạ, chắt xin vâng lời cụ cố.”

Lại Hữu Tĩnh chắp tay thưa rồi bước nhanh ra mé hiên tây. Bác Cả Đinh cùng chú Hai Chúc – hai người tá điền trung thực, cần cù bao đời cày cấy ruộng họ Lại – lập tức xắn cao tay áo nâu sồng, bước ra trợ lực. Trong chốc lát, ba thúng thóc nếp cái hoa vàng mẩy hạt, phơi đủ nắng khô cong, được trịnh trọng đặt ngay ngắn dưới chân ba chiếc bàn đá xanh kê trước thềm tiền tế. Khói trầm từ gian giữa thoảng bay ra, quyện chặt lấy hương thơm ngai ngái, nồng đượm của lúa mới vụ mùa.

Cụ Khiêm chống gậy trúc ngà bước đến bên chiếc bàn đá chính giữa. Cụ khẽ vén vạt áo the nâu, tay trái đón lấy chiếc bát sành men da lươn cổ truyền do Hữu Tĩnh đưa tới, tay phải nắm chắc chiếc que gạt đồng gia truyền sáng loáng. Ánh mắt tinh anh của cụ quét qua một lượt từ lý trưởng, các vị tộc biểu cho đến đám đông tá điền nghèo đang nín thở chờ đợi phía sau thím Thược.

“Trước mặt thần linh tổ tiên và bà con chòm xóm, ta đong thúng thóc đầu tiên bằng cỗ Đấu Dâu Gia Bảo của tiền nhân để lại.”

Nói đoạn, cụ Khiêm hơi khom lưng, chiếc bát sành trong tay cụ múc từng bát thóc vun đầy, từ tốn trút vào lòng cỗ đấu trăm năm.

“Rào... rào... keng!”

Từng hạt lúa vàng óng va chạm vào lòng cỗ đấu dâu già, phát ra chuỗi âm thanh trong trẻo, rộn rã lạ thường. Tiếng gỗ dâu thấu ruột hòa cùng tiếng vỏ trấu giòn khô ngân vang đanh thép tựa tiếng khánh đồng gióng nơi cửa Phật, lan tỏa khắp mặt sân gạch Bát Tràng. Khi bát thóc thứ mười được trút trọn vào lòng đấu, ngọn lúa nhô cao quá mép gỗ chừng hai đốt ngón tay.

Cụ Khiêm đặt bát sành xuống mặt đá, nhẹ nhàng đưa thanh gạt đồng vát mép miết một đường thẳng tắp ngang miệng đấu.

“Xoạt!”

Thanh đồng lướt êm ru, gạt phẳng phiu từng hạt thóc thừa rơi gọn gàng xuống chiếc mâm đồng hứng bên dưới. Khi cụ nhấc que gạt lên, mặt thóc trong cỗ Đấu Dâu Gia Bảo bằng phẳng như mặt gương soi, hạt thóc chèn khít từng góc mộng, vừa chạm sát mép viền gỗ mà không tràn ra ngoài dù chỉ một hạt, cũng không vơi đi một mảy lông. Đúng mười bát lúa vun gạt phẳng khít khao một đấu chuẩn mực triều đình từng đóng dấu triện son.

Mấy bậc cao niên trong họ bất giác trầm trồ thán phục. Lý trưởng đứng cạnh bàn đá cũng gật gù tấm tắc:

“Thật là tuyệt nghệ! Đấu dâu tổ truyền trăm năm quả nhiên danh bất hư truyền, hạt thóc vào lòng đấu thẳng thớm vuông vức như thước thợ soi lòng người!”

Trước sự thán phục của toàn thể dân làng, khóe mắt cụ Khiêm ánh lên nét cười ấm áp, nhưng khi cụ quay sang nhìn Quý Thao, ánh mắt ấy bỗng chốc trở nên nghiêm cẩn khôn cùng. Cụ giơ tay chỉ về cỗ đấu mới toanh sơn màu cánh gián đặt bên bàn đá mé tả:

“Này Thao, cháu tự xưng là thợ mộc ba đời, ngày đêm dốc sức đóng ra cỗ đấu thu nợ này để làm chuẩn mực cho kho họ. Giờ cháu hãy tự tay bưng cỗ đấu gia bảo này, trút toàn bộ số thóc ta vừa gạt phẳng sang cỗ đấu thu vào của cháu xem sao.”

Nghe cụ gọi đích danh, Quý Thao giật bắn mình, hai vai co rúm lại. Gã đưa mắt cầu cứu Trịnh Cường, nhưng tên phú hào bến sông lúc này chỉ biết đứng chắp tay sau lưng, mặt mày xám xịt nhìn chằm chằm vào chiếc que gạt đồng. Biết không thể thoái thác trước hàng trăm ánh mắt đang đổ dồn về phía mình, Quý Thao run rẩy bước lên thềm đá, hai bàn tay luống cuống nâng cỗ Đấu Dâu Gia Bảo, lóng ngóng trút thóc sang cỗ đấu bên tả.