Chương 18: Chân tướng dưới đáy đấu

Dưới sức nặng từ đầu gậy trúc ngà của cụ Bá Khiêm, mu bàn tay đeo nhẫn ngọc bích của Trịnh Cường bị ấn chặt cứng xuống mặt đá xanh, lạnh toát buốt giá. Tên phú hào bến sông nghiến răng kèn kẹt, mặt đỏ tía tai vì đau đớn và bẽ bàng, nhưng đôi mắt cụ Khiêm rọi xuống như hai mũi khoan thép khiến hắn không dám manh động giãy giụa. Cụ Khiêm chậm rãi thu gậy trúc lại, giọng trầm tĩnh mà rành rọt vang khắp sân từ đường:

“Trịnh gia chớ vội nóng nảy. Đồ vật còn rành rành trên bàn đá, đục đẽo vụng về hay tâm địa hiểm sâu thì chỉ cần tháo chốt mộng là soi thấu trắng đen. Mau tay đập vỡ tang vật giữa chốn tôn nghiêm họ Lại, há chẳng phải muốn bịt miệng lẽ công bằng hay sao?”

Trịnh Cường ôm lấy bàn tay đau điếng, lùi lũi thụt lại nửa bước, đưa mắt ra hiệu cho đám gia nhân gậy gộc phía sau giữ im lặng. Hàng trăm con người trên sân gạch Bát Tràng nín thở dõi theo từng cử chỉ của cụ lão thượng thọ.

Cụ Bá Khiêm quay sang cỗ đấu dâu đặt bên bàn đá mé hữu – cỗ đấu nông lòng vừa làm thóc trào ra ngoài lênh láng. Cụ nâng cỗ đấu lên, xoay ngược phần đáy hướng về phía các vị bô lão và lý trưởng làng Vọng Khê. Đôi bàn tay gầy guộc nổi gân guốc nhưng dẻo dai lạ thường của cụ miết nhẹ dọc theo viền đáy ngoài. Dưới lớp dầu trẩu quét bóng loáng, một đường ráp mỏng manh như sợi tơ dần lộ ra.

Cụ Khiêm rút que gạt đồng gia truyền giắt bên hông, đưa mũi que đồng vát mép chuẩn xác lách nhẹ vào đường khe tiếp giáp. Đầu que đồng khẽ lựa theo thế mộng mang cá, nghe một tiếng “tách” thanh mảnh, cụ bẩy mạnh tay lên.

Dưới tác động chính xác của tay thợ cả bảy mươi năm trong nghề, lớp ván mỏng dán bằng keo da trâu tức thì bật tung ra khỏi đáy thùng. Một mùi hôi nồng nặc của than củi ẩm mốc xộc thẳng ra ngoài không khí mùa đông, hoàn toàn lấn át mùi thơm mộc mạc của gỗ dâu già.

Trước mắt toàn thể dân làng, bên dưới lớp đáy giả bằng ván dổi mỏng dính là một khoang rỗng được độn chặt bằng những mẩu gỗ dâu non xốp xộp, đen sì vì bị sấy ép vội vã bằng lửa than. Đáy thùng vốn đã được nâng cao lên hơn một lóng tay nhờ lớp gỗ độn này, khiến cho dung tích bên trong lòng đấu bị thu hẹp lại đúng hai phần bát thóc.

Tiếng xôn xao kinh ngạc rộ lên như ong vỡ tổ. Lý trưởng làng Vọng Khê vuốt chòm râu ngắn, bước hẳn lên thềm gạch nhòm vào khoang đáy rỗng rồi lắc đầu chép miệng:

“Khéo đục, khéo khoét thật! Bên ngoài trông vuông vức y hệt cỗ đấu thường, ngờ đâu bên trong lại độn thêm cả một lớp đáy giả tinh xảo đến dường này!”

Cụ Khiêm đặt cỗ đấu rỗng xuống bàn, gõ nhẹ que đồng lên mép ván dổi vừa bung ra, cất giọng sang sảng:

“Người làm nghề mộc họ Lại ba đời nay, lấy gỗ dâu ngâm bùn ba năm, sấy khói bếp đủ trăm ngày mới đem ra đóng đấu. Gỗ dâu già thớ mịn, tiếng gõ đanh, đong hạt thóc không ẩm, gạt que đồng không vênh. Ấy là để giữ trọn cái tâm ngay thẳng cho đời. Nay cỗ đấu này dùng gỗ dâu non ngậm nước, sấy ép than củi cưỡng bức, lại dùng keo da trâu dán đáy độn ván dổi. Đáy dày lòng nông, đem phát chẩn cho kẻ đói nghèo thì cứ mười bát bớt xén mất hai phần bát lúa! Lòng dạ kẻ làm ra cỗ đấu này, còn xốp và hôi hám hơn cả đống dăm củi mục kia!”

Lời cụ Khiêm vừa dứt, hàng chục tá điền phẫn nộ giơ cao liềm hái, gậy gộc gào thét:

“Bắt kẻ gian giảo đền lúa cho chúng tôi!”