Chương 2: Thúng thóc mùa giáp hạt

Tiếng gõ trầm đục nghèn nghẹt vừa dứt, không khí dưới mái hiên từ đường như đông cứng lại trong làn gió bấc buốt giá. Lại Quý Thao vội vàng rụt bàn tay đang run rẩy vào trong tay áo dài, gương mặt thoáng qua một nét tái xợt. Hắn gượng nở một nụ cười méo mó, mắt nhìn trân trân xuống nền gạch tàu loang lổ mùn cưa hòng lẩn tránh ánh nhìn sắc như dao cau của cụ tổ.

Đứng ngay bên cạnh, Lại Hữu Tĩnh thấy em họ bối rối liền nghĩ rằng chú ấy chỉ vì lỡ tay chạm mạnh làm kinh động đến sự tĩnh mịch của nơi thờ tự. Vốn tính tình thuần hậu, chàng vội bước lên nửa bước, khẽ khom lưng đỡ lời:

“Thưa Cụ cố, chú Thao có lòng lo toan cho việc họ từ sớm, thợ thuyền gánh gồng đường xa nên có phần hấp tấp. Giờ đã đến giờ Thìn, xin phép Cụ cố cho chúng chắt mở cửa kho để bà con tá điền vào nộp tô cho kịp con nước trưa.”

Cụ Khiêm không nói, chỉ khẽ gật đầu, chòm râu bạc rung rinh theo từng nhịp thở khoan thai. Đôi mắt già nua của cụ vẫn dừng lại trên bốn cỗ thùng đấu mới toanh thêm một thoáng rồi cụ mới chậm rãi xoay người, tiếp tục đặt giẻ khô miết nhẹ lên thanh que gạt đồng.

Hữu Tĩnh thở phào, quay sang vỗ vai Quý Thao rồi dẫn hai người tuần đinh lực lưỡng bước xuống sân, tiến về phía gian nhà kho năm gian lợp ngói mũi hài nằm chếch bên hữu từ đường.

Chiếc khóa đồng nặng trịch kêu “lách cách” khô khốc. Cánh cửa gỗ lim dày dặn ken két mở toang, phả ra mùi hương lúa cũ lẫn với hơi ẩm mốc của những góc bồ trống trải. Bên ngoài lũy tre đầu ngõ, tiếng đòn gánh kẽo kẹt cùng tiếng bước chân lẹp kẹp trên đường đất rải rác vọng vào. Làn gió bấc hanh hao đầu đông thổi hun hút qua khoảng sân rộng, cuốn theo những đám lá dâu khô xào xạc.

Bà con tá điền trong làng Vọng Khê lục tục gánh lúa tiến vào cổng. Sau trận bão lũ kinh hoàng vừa quét qua triền sông Chu, nếp nhà nào cũng xác xơ. Những người nông dân lam lũ co ro trong manh áo tơi rách nát, bùn khô bám tận gấu quần chắp vá, gương mặt hốc hác tím tái vì lạnh nhưng ánh mắt vẫn lấp lánh vẻ lo âu khi bước chân vào chốn tôn nghiêm của họ Lại. Họ đặt từng đôi thúng xuống sân, đứng nép mình bên hàng rào cúc tần chờ gọi tên.

Hữu Tĩnh nhìn cảnh xóm làng bĩ cực mà thắt từng khúc ruột. Nhớ lời cụ cố vừa răn dạy ban nãy, chàng bước lại dặn dò mấy người phụ kho:

“Mùa màng thất bát, bà con gom góp được gánh thóc hạt lép hạt mẩy đều đẫm mồ hôi nước mắt. Lát nữa đong đếm, các chú liệu bề xem xét nhẹ tay, chớ hạch sách làm khó người nghèo khó.”

Lời dặn của chàng còn chưa dứt thì Quý Thao đã sai thợ kê xong một chiếc bàn gỗ con ngay trước ngưỡng cửa kho. Trên bàn bày sẵn cuốn sổ thu tô bìa da nâu cùng nghiên mực đen nhánh. Quý Thao ngồi xếp bằng trên chiếc ghế trúc, tay lần chuỗi hạt bồ đề, cất giọng the thé sang sảng:

“Bác trưởng Tĩnh cứ khéo thương người bao đồng! Lệ họ truyền bao đời nay, đong đấu nào ngay ngắn đấu ấy, thiếu một giạ cũng không xong việc tế tổ cuối năm. Đem cỗ đấu dâu mới ra đây!”

Theo lệnh hắn, hai tên thợ phụ lực lưỡng nhanh nhảu bê chiếc thùng đấu dâu mới tinh, nước sơn ta còn nồng nặc mùi dầu trẩu, đặt vững chãi lên chiếc chõng tre trước mặt. Quý Thao mở toang trang sổ, ngòi bút lông chấm đẫm mực đỏ, miệng giục giã liên hồi:

“Bác Ba Cát xóm dưới đâu, gánh thóc lại đây! Đong mau tay lên, trời sắp trưa đến nơi rồi, còn bao nhiêu người đang chực ngoài cổng kia kìa! Thợ kho trút lúa vào, gạt phẳng tay, gạt cho gọn!”

Người thợ phụ nghe giục thì làm việc như múa. Hắn thoăn thoắt vục từng bát thóc trút ào ào vào lòng chiếc đấu mới, rồi dùng thanh cật tre gạt xoèn xoẹt ngang miệng thùng. Hạt thóc khô rơi rào rào, nhưng thay vì tiếng reo lanh lảnh vui tai như những mùa trước, âm thanh va vào lòng gỗ chỉ phát ra những tiếng “bộp... bịch” nặng trịch, nghèn nghẹt như hạt rơi vào đáy vạc sâu.

Hữu Tĩnh đứng tựa lưng vào cột hiên kho thóc, đôi mày rậm khẽ nhíu lại. Chàng là người gắn bó với đồng đất từ thuở nhỏ, từng hạt lúa vàng ươm mẩy tròn chàng nhìn qua là biết dung tích thúng giạ ra sao. Đôi thúng của bác Ba Cát vốn là loại thúng đại đan bằng cật tre già, mọi năm đong bằng chiếc đấu dâu cũ của từ đường bao giờ cũng vừa vặn tròn trĩnh năm đấu thóc gạt phẳng. Ấy thế mà hôm nay, dưới bàn tay thoăn thoắt gạt đi gạt lại của tên thợ phụ, mới trút đến đấu thứ tư mà đáy thúng đã trơ ra lớp nan tre mòn vẹt.

Bác Ba Cát ngơ ngác nhìn đáy thúng không, hai bàn tay thô ráp chai sạn run rẩy vân vê chiếc nón mê rách mép, ấp úng thưa: