Chương 3: Nước mắt thềm từ đường

Tiếng then sắt cài cộc một tiếng khô khốc từ góc gian kho bên hữu vọng sang tận hiên tây từ đường, va thẳng vào tai cụ Lại Bá Khiêm. Cụ đặt chiếc giẻ miết que gạt đồng xuống kỷ trà, đôi mắt tinh anh đượm buồn nhìn qua khoảng sân gạch rêu phong. Nơi ấy, cánh tay Lại Hữu Tĩnh vẫn sững lại giữa khoảng không lạnh ngắt, đối diện với nụ cười gượng gạo pha lẫn vẻ phòng bị của Lại Quý Thao bên chiếc rương gỗ lim vừa khóa chặt then cài.

Quý Thao chắp hai tay sau vạt áo dài, ngón tay vô thức vân vê chuỗi hạt bồ đề, cất giọng the thé thanh minh vọng ra sân:

“Bác trưởng việc gì phải sốt sắng thế? Đấu dâu mới đóng, tôi niêm khóa cẩn thận vào rương lim để thợ phụ khỏi sơ ý làm trầy xước. Chiều muộn còn một lượt người nữa đến nộp nốt, lúc ấy mở rương mặc sức bác kiểm tra!”

Hữu Tĩnh siết chặt hai bàn tay thô ráp, ngực phập phồng nén cơn giận. Trước ánh mắt e dè của đám tá điền còn nán lại quét dọn thóc rơi, chàng đành cắn răng lùi lại nửa bước, quay người đi đốc thúc đám trai tráng vác các bao lúa vào xếp nơi góc kho.

Cụ Khiêm khẽ thở dài, làn khói mỏng từ chén trà mạn bốc lên lờ mờ giữa ngọn gió lạnh. Cụ đã nhìn thấu từng cử chỉ lấm lét giấu giếm của Quý Thao, cũng không bỏ sót cái liếc mắt mờ ám giữa người cháu chi thứ và gã trùm buôn Trịnh Cường lúc nãy. Cây dâu già ngâm bùn ba năm mới thấu đượm tinh hoa đất mẹ, còn dạ con người một khi đã vướng vào bả lợi danh thì uốn nắn gian nan khôn xiết.

Bóng chiều mùa đông ngả màu xám xịt nhanh như chớp mắt. Gió bấc từ triền sông Chu thổi thốc vào thềm gạch rét buốt da thịt. Kho thóc năm gian đã vãn người nộp tô, đám thợ phụ lục tục kéo cánh cửa gỗ lim nặng trịch khép hờ để chuẩn bị khóa sổ.

Đúng lúc ấy, từ cổng lớn bỗng vang lên tiếng bước chân lảo đảo, kèm theo tiếng nấc nghẹn ngào xé ruột xé gan.

Một người đàn bà gầy yếu trong manh áo nâu bạc phếch quấn chiếc khăn vuông đen rách mép, một tay cắp chiếc thúng tre nhỏ trên hông, một tay dắt hai đứa trẻ còi cọc. Vừa bước qua ngạch cửa đá, người đàn bà đã quỳ sụp xuống thềm gạch rêu phong mà khóc nấc lên từng hồi.

Đó là thím Thược, góa phụ nghèo khó quanh năm cấy thuê ba sào ruộng hương hỏa ở bãi bồi ven sông. Hai đứa con thơ dại của thím co ro vì rét, mặt mày tím tái, bám chặt lấy manh áo rách của mẹ mà khóc ré lên.

Thím Thược ôm chặt chiếc thúng vơi nửa đáy, nước mắt chảy ròng ròng trên đôi gò má hốc hác, dập đầu lia lịa trước hiên từ đường:

“Cụ lớn ơi! Các thầy trong họ ơi! Xin rủ lòng thương cứu vớt ba mẹ con con với!”

Tiếng khóc ai oán làm cụ Khiêm trong gian thờ chính khẽ giật mình. Cụ gượng tay vịn vào mép tràng kỷ, chậm rãi đứng dậy.

Từ trong gian kho bên hữu, Quý Thao xăm xăm bước ra, tay kẹp cuốn sổ nợ bìa bọc da, mặt mày cau có bực dọc. Thấy thím Thược quỳ khóc rền rĩ, hắn quắc mắt nạt lớn:

“Con mụ này làm trò gì trước cửa từ đường thế hả? Ban trưa đã đong lúa rồi, thiếu hụt rành rành ra đấy, không mau về lo chạy vạy cho đủ mà còn dắt con đến đây ăn vạ à?”

Thím Thược ngẩng gương mặt đầm đìa nước mắt, run rẩy nâng thúng thóc lên ngang ngực, nấc nghẹn:

“Thầy Thao ơi, con van lạy thầy! Vụ này bão lũ ngập úng, mẹ con con nhịn đói nhịn khát vét sạch từng hạt lép mót được ngoài bãi bồi mới đủ mười bát thóc nộp tô. Chiếc thúng này trưa nay ở nhà, con đã dùng chiếc đấu dâu cũ của nhà con để lại từ đời trước, đong đúng mười bát đầy gạt phẳng! Đấu cũ ấy là do người chồng quá cố của con giữ gìn bao năm, miệng đấu chuẩn mực không hề sứt mẻ. Sao ban trưa mang vào kho họ đong, chiếc đấu mới của thầy lại nuốt trôi của con mất những hai phần bát thóc? Thầy bảo thiếu hai phần, bắt ghi nợ gấp đôi vào sổ, sang mùa giáp hạt mẹ con con lấy gì mà bỏ vào mồm?”

Quý Thao nghe nhắc tới chiếc đấu dâu cũ, nét mặt hơi biến sắc, nhưng ngay lập tức đuôi mắt xếch lên vẻ đanh ác. Hắn vung cuốn sổ nợ, lớn tiếng áp đảo:

“Bậy bạ! Thùng đấu mới của họ Lại đóng theo quy chuẩn nghiêm cẩn của từ đường, thước tấc mực chuẩn đàng hoàng, há lại sai được sao? Miệng đấu gạt phẳng bằng thanh đồng, thừa thiếu đâu có trời đất chứng giám! Đấu nhà chị là đồ cũ mòn vẹt, đáy nứt lòng co, đong gian xén bớt ở xó nhà rồi giờ mang đến đây đổ vạ cho đồ của họ à? Đã thiếu hai phần bát thóc tô mà còn dám lớn tiếng vu vạ, tội này trong họ không thể dung thứ!”

Hắn quay sang nhìn hai tên thợ phụ bặm trợn đứng sau lưng, dằn giọng ra lệnh:

“Ghi rõ vào sổ nợ! Nếu đến rằm tháng Chạp này không nộp đủ số thóc thiếu và tiền phạt, ta sẽ theo lệ họ mà tịch thu mảnh vườn rau năm thước bên bến sông của mẹ con chị để trừ nợ tô!”