Chương 4: Âm vang thớ gỗ dâu

Chiếc thùng đấu dâu mới toanh nằm trơ trọi trên mặt bàn đá lạnh buốt, lớp dầu trẩu quét ngoài vàng óng ả bắt lấy chút ánh hoàng hôn muộn màng. Quý Thao đứng nép bên mép thềm, hai bàn tay giấu vội sau tà áo dài đã ướt đẫm mồ hôi lạnh, đôi mắt xếch đảo quanh như muốn tìm một chỗ lảng tránh. Gió bấc từ triền sông Chu thổi thốc vào khoảng sân từ đường hun hút, làm vạt áo thô của thím Thược bay phần phật. Người mẹ góa vẫn ôm chặt hai đứa con nhỏ dại trước ngực, tấm lưng gầy gò run lên từng chặp, ngước đôi mắt hoe đỏ nhìn về phía bậc tằng tổ tối cao của họ tộc như trông ngóng một chiếc phao cứu sinh giữa dòng nước lũ.

Cụ Lại Bá Khiêm thu ánh nhìn nghiêm nghị từ khuôn mặt thất thần của Quý Thao, chậm rãi buông một tiếng thở dài kín đáo nơi đáy ngực. Chín mươi hai năm nếm trải bao dâu bể trần gian, cụ hiểu rõ những góc khuất tăm tối trong lòng dạ con người mỗi khi cái đói cái nghèo bủa vây nếp nhà. Cụ quay sang người cháu đích tôn đang đứng nghiêm cẩn bên hữu, khẽ bảo:

“Hữu Tĩnh, mang thúng lúa của mẹ con thím Thược lại đây cho lão.”

“Dạ, bẩm Cụ cố.”

Lại Hữu Tĩnh vội vàng bước xuống thềm gạch, hai tay nâng lấy chiếc thúng tre đã sờn vành, chắp vá bằng mấy sợi mây cật của thím Thược đặt lên bàn đá. Bé An Nhiên lon ton chạy theo sau cha, đôi bàn tay nhỏ nhắn giơ ra đỡ lấy cái quai thúng mòn vẹt, đôi mắt trong veo ngước nhìn cụ kỵ đầy vẻ ân cần. Cụ Khiêm đưa tay vuốt nhẹ chỏm tóc đuôi sam của đứa chút gái, rồi đón lấy chiếc que gạt đồng gia truyền từ tay mình chuyển sang tay phải.

Thanh que gạt bằng đồng thau sáng bóng, thân thẳng tắp như sợi chỉ căng, hai mép vát mỏng chuẩn xác từng ly từng tấc. Đó là vật báu do chính tay thân phụ cụ truyền lại, trải qua ba đời thợ mộc họ Lại chưa từng để gợn một vết mòn thiên lệch. Cụ đưa mắt nhìn chiếc bát sứ cổ men da lươn lấm tấm vết nứt chân chim mà thím Thược vừa rụt rè đặt cạnh thúng thóc, giọng cụ trầm xuống:

“Gia pháp họ Lại truyền đời dạy rằng: đong lúa tô mùa giáp hạt lấy mười bát gạt phẳng làm một đấu. Miệng đấu gạt phẳng lòng người, thanh đồng so phẳng lẽ trời. Hôm nay trước thềm từ đường tiên tổ, lão già này sẽ tự tay đong lại thúng lúa của thím Thược vào cỗ đấu mới của chắt Thao, xem hụt thừa ở đâu, sai lệch do tay người hay tại lòng dạ.”

Lời cụ Khiêm thốt ra nhẹ như gió thoảng nhưng từng câu từng chữ nặng tựa ngàn cân, khiến Quý Thao bất giác rụt cổ lại, đôi môi mỏng giật giật nhưng không thốt nên lời.

Cụ Khiêm khom lưng, ngón tay nổi gân guốc giữ lấy miệng bát sứ, múc lên vốc lúa đầu tiên từ thúng tre. Hạt thóc vàng rộm, mẩy đều do mồ hôi nước mắt của người đàn bà góa tần tảo suốt vụ mùa tuôn rào rào từ miệng bát trút thẳng xuống lòng chiếc thùng đấu mới.

“Bục... bục...”

Âm thanh khô khốc, trầm đục vang lên giữa không gian tĩnh mịch. Đôi mày bạc như cước của cụ Khiêm khẽ chau lại. Cụ đã gắn bó cả cuộc đời với gỗ dâu rừng, từ khi còn là chú bé theo cha lên ngàn chặt gỗ, đến lúc tự tay ngâm từng súc dâu già dưới đáy bùn ao suốt ba năm ròng rã rồi đem sấy khói bếp đủ trăm ngày. Lõi gỗ dâu già đích thực khi đóng thành đấu, hạt thóc khô vừa trút vào đáy phải phát ra tiếng kêu “leng keng” đanh giòn, lanh lảnh tựa tiếng khánh đá ngân vang giữa gió sớm. Thế nhưng, tiếng thóc chạm vào cỗ đấu mới này lại nghèn nghẹt, đùng đục như tiếng gõ vào tấm ván mục ngậm nước, nặng trịch tựa thứ gỗ non ép khô cấp tốc bằng than củi.

Cụ Khiêm không nói một lời, nét mặt phẳng lặng như mặt nước giếng khơi. Bát thứ hai, bát thứ ba, rồi bát thứ tư lần lượt trút xuống... Mỗi lần thóc đổ vào thùng, tiếng vang tù hãm kia lại đập vào tai cụ như một lời nhắc nhở đau lòng về sự dối trá đang nảy mầm ngay dưới mái từ đường.

Cho đến khi bát thóc thứ mười được trút trọn vào lòng đấu dâu, lúa trong thùng đã dâng lên ngang mép gỗ. Quý Thao đứng bên cạnh vội vàng chồm tới, cất giọng the thé để che đậy nỗi hoang mang:

“Bẩm Cụ cố, đấy thôi ạ! Mười bát thóc vào vừa khít mép thùng, đong thế là đúng mực...”

“Khoan đã!” Hữu Tĩnh trầm giọng ngắt lời người em họ. “Quy củ của họ xưa nay đong lúa phải dùng que đồng gạt phẳng miệng đấu, chú vội vàng làm gì!”