Chương 7: Đêm sương rẽ lối tre

Hữu Tĩnh vội bước lại góc buồng, nhấc chiếc đèn lồng bọc lớp vải chàm dày xuống khỏi móc tre. Anh rút thanh đóm trong ống nứa, châm lửa khêu một ngọn bấc nhỏ chỉ bằng hạt đỗ xanh. Vệt sáng tù mù le lói xuyên qua lượt vải tối, vừa đủ soi rõ vài bước chân dưới nền đất nện mà không hắt quầng sáng ra ngoài song cửa. Tay phải anh ôm chặt chiếc thước thợ gỗ nghiến đen mun cùng thanh gạt đồng gia truyền cụ cố vừa giao phó, tay trái nâng vạt áo tơi cọ che chắn cho ngọn đèn khỏi gió lùa.

Cụ Bá Khiêm khẽ đẩy cánh cửa gỗ bên gian hữu từ đường. Tiếng bản lề gỗ được tra dầu trẩu êm ru, không gợn một tiếng cọt kẹt giữa đêm vắng. Gió bấc lập tức ùa vào, mang theo hơi mưa phùn giăng giăng buốt lạnh như kim châm. Hữu Tĩnh rùng mình, vội bước lên trước toan đỡ lấy khuỷu tay cụ cố, nhưng cụ chỉ khẽ lắc đầu ra hiệu. Thân hình gầy guộc của ông lão chín mươi hai tuổi khoác tấm áo tơi cọ sờn cũ, bước chân đặt xuống thềm đá nhẹ tựa lá rụng mà vững chãi lạ thường.

Hai cụ cháu nép vào bóng tối mịt mùng, rẽ lối men theo bờ mương dẫn ra bãi dâu ven sông Chu. Mưa phùn đầu đông rây hạt mù mịt, quất từng cơn tê tái vào mặt. Đất bãi ven sông sau mấy đợt lũ dâng vẫn còn nhão nhoét, trơn trượt như đổ mỡ. Hữu Tĩnh mấy bận trượt chân suýt ngã dúi dụi, phải cắm chặt gót chân xuống bùn để giữ thăng bằng, trong lòng không khỏi thảng thốt khi thấy bóng lưng cụ Khiêm phía trước vẫn thẳng tắp, từng bước đi khoan thai như đang dạo bước giữa ban ngày.

Men qua rặng tre ngà ken dày ken đặc, tiếng gió luồn qua kẽ lá rít lên từng hồi ù ù, át đi tiếng bước chân lẹp xẹp dưới bùn đất. Cụ Khiêm hơi nghiêng đầu, hạ giọng trầm ấm thoảng trong làn mưa bụi:

“Hữu Tĩnh, chắt có biết vì sao cây dâu ở đất bãi này gặp bão dập sóng dồi mà thân nó vẫn dẻo dai, ruột nó vẫn đanh chắc không?”

Hữu Tĩnh ghì chặt chiếc đèn lồng vào mạn sườn, cung kính đáp khẽ:

“Bẩm Cụ cố, có phải vì rễ dâu cắm sâu vào mạch đất thịt ven sông, chắt chiu tinh túy phù sa đất bãi mà luyện nên thớ gỗ?”

“Đúng một phần,” cụ Khiêm vừa bước đều nhịp vừa từ tốn truyền dạy. “Cây dâu lớn lên từ bùn đất, dãi dầu mưa nắng mới cho ra chất gỗ già ngâm không mục, sấy không vênh. Đóng một cỗ đấu đong lúa cũng vậy, thớ gỗ có chuẩn thì tiếng gõ mới đanh giòn, hạt thóc rơi vào mới bằng phẳng lòng người. Mộng gỗ dẫu có cong vênh, người thợ cả ghè đẽo một đôi nhát búa, gọt dũa một đường bào là nắn lại cho khít khao được. Nhưng dạ người một khi đã xiêu vẹo, vạy vò vì lòng tham thì đục nào xén cho vừa, cưa nào xẻ cho thẳng?”

Lời cụ cố nhẹ nhàng trôi theo làn gió bấc, từng tiếng rơi vào tai Hữu Tĩnh như gõ nhịp chuông đồng. Anh bậm môi, cảm nhận rõ cái lạnh buốt của thanh gạt đồng trong tay áo, ngực áo phập phồng nỗi day dứt khôn nguôi:

“Cụ cố dạy chí phải. Chỉ tiếc cho chú Thao, chữ nghĩa rành rọt, tính toán sổ sách trong họ đâu ra đấy, cớ sao lại để hạt thóc làm mờ mắt, đang tâm rước thói gian lận vào nếp nhà...”

Cụ Khiêm khẽ thở dài một tiếng, bước chân hơi chậm lại:

“Thao nó sinh ra ở chi thứ, từ tấm bé đã thấy cảnh cha mẹ chật vật, trong lòng kết tụ mối tự ti rồi hóa thành đố kỵ với chi trưởng. Nó muốn chứng tỏ mình tài giỏi, muốn gom góp của cải thật nhanh để ngẩng mặt lên với đời, nhưng lại chọn nhầm lối tắt sa chân vào vũng lầy. Kẻ nắn mộng gỗ chỉ cần khéo tay, còn kẻ muốn nắn lại dạ người lầm lạc thì phải dùng cái tâm chân chính, dùng sự khoan dung và lẽ công bằng mà cảm hóa. Nếu lúc này ta chỉ biết dùng roi vọt gia pháp đánh đập, đuổi cùng giết tận, thì chẳng những không cứu được một mạng người họ Lại, mà còn đẩy nó lún sâu vào tay giặc ngoài.”

Hữu Tĩnh cúi đầu nghe từng lời răn dạy thấm thía, mối căm giận bừng bừng bấy nãy bỗng chùng xuống, nhường chỗ cho một nỗi xót xa tê tái nơi đáy dạ.