Chương 11: Dải Phim Dưới Trăng

Sau tấm rèm liếp nứa ngả màu mốc xám nơi cửa sau gian bếp, Nguyệt đứng bất động nhìn ra vườn chuối. Bố cô, ông Sửu, đã vác con rựa cán dài đi vòng qua lối ngõ đất về nhà trên, bỏ lại bên bờ mương một bóng người vẫn ngồi dán chặt xuống vạt cỏ úa.

Đó là Gia Hòa. Anh ngồi khom lưng, hai vai so lại dưới lớp áo sơ mi bám đầy bụi đường và nhựa chuối thâm đen. Hai bàn tay to bè nắm chặt trên đầu gối, đầu cúi gục nhìn dòng nước đỏ trôi lờ đờ. Gió sớm thung lũng thổi qua rào rào, quất những tàu chuối rách tả tơi vào lưng áo mà anh chẳng buồn nhúc nhích.

Nguyệt cắn nhẹ bờ môi khô. Hơn hai mươi năm làm vợ chồng, cô lạ gì dáng ngồi ấy. Mỗi lần làm xước cuộn phim quý của tòa soạn, anh lại ngồi thu lu như đứa trẻ có lỗi, lặng thinh không hé răng nửa lời. Nhưng hôm nay, trong bóng lưng lầm lũi kia có điều gì trĩu nặng hơn thế. Bố đã nói gì với anh? Hay người đàn ông cả đời chỉ biết đến buồng tối ấy rốt cuộc cũng nhận ra mình vừa đánh mất thứ gì?

Một thoáng xót xa dâng lên, nhưng Nguyệt vội ghìm lại. Cô tự nhắc mình về những đêm dài ôm con một mình thời sơ tán, về chiếc áo len mận chín anh chưa từng khen đẹp, và tờ đơn ly hôn đặt ngay ngắn trên bàn ăn ở Vinh. Thấy bóng anh lóng ngóng đứng dậy, quẹt mu bàn tay lên gấu quần rồi lê bước về phía giếng nước, Nguyệt buông rèm liếp, quay gót trở lại buồng trong.

Trên chiếc chõng tre kê sát tường đất, chiếc hộp thiếc đựng gần hai mươi cuộn phim âm bản vẫn nằm im lìm nơi góc gối. Đêm qua, cô mới chỉ soi qua hai cuộn đầu tiên dưới ánh đèn dầu. Những vệt đen trắng ngược màu ấy cứ chập chờn bám đuổi theo giấc ngủ trằn trọc suốt canh dài.

Nguyệt mở nắp thiếc. Bên trong, từng lõi phim nhựa ba mươi lăm ly xếp ngay ngắn, quấn mẩu giấy ghi chú bằng nét chữ tháu quen thuộc của Gia Hòa. Cô nhấc một cuộn ghi “Nguyệt - lớp học Cửa Nam, 1978” và một cuộn ghi “Phơi thóc - hè 1982”, rồi lấy chiếc kính lúp của bố, cẩn thận kéo mép dải phim ra trước ngọn đèn dầu Hoa Kỳ.

Dưới thấu kính lúp, từng khung hình nhỏ xíu hiện ra rõ nét. Kia là cô của mười một năm trước, đứng bên bục giảng gỗ tạp, tay cầm mẩu phấn trắng giơ lên bảng, mái tóc kẹp gọn bằng chiếc cặp ba lá. Khung hình chụp nghiêng từ ngoài cửa sổ, bắt trọn vệt nắng rọi lên sống mũi thanh tú và khóe môi đang giảng bài. Kéo thêm một đoạn nữa, dải phim hiện ra hình ảnh cô ngồi bên nia lúa trên sân kho hợp tác xã. Tấm lưng áo vá sau vai ướt đẫm mồ hôi, hai bàn tay gầy gò đang đảo thóc dưới nắng gắt. Góc máy chúc xuống từ trên cao, chụp trọn dáng vẻ nhẫn nại, cô đơn giữa khoảng sân thênh thang không một bóng người.

Nguyệt chớp mắt, dải phim khẽ run trên đầu ngón tay. Từng cuộn phim như thước đo vô hình ghi lại sự tàn phá của năm tháng lên chính thân xác cô. Cô gái trẻ trung thuở đôi mươi dần biến thành người phụ nữ khắc khổ, gầy rộc đi vì gánh nặng nuôi con thời đạn bom và bao cấp thiếu thốn. Anh đã ở đó, giương ống kính lên, đo sáng, căn nét, bấm cò. Anh thu trọn từng giọt mồ hôi của cô vào hộp tối. Thế nhưng, sau tiếng cạch khô khốc của màn trập máy ảnh, anh lại vội vã đem phim vào buồng tối tòa soạn, để mặc cô một mình xoay xở với đống củi ẩm, bữa cơm độn sắn và những cơn sốt co giật của con giữa đêm khuya.

Anh yêu cô bằng con mắt của kẻ săn tìm khuôn hình, nhưng lại hoàn toàn mù lòa trước nỗi mệt mỏi của người đàn bà bằng xương bằng thịt sống chung dưới một mái nhà. Nguyệt thở dài, cuốn dải phim lại, đặt trả vào hộp thiếc. Lòng cô ngổn ngang như đống tơ vò, vừa xót xa vừa chua chát.