Chương 2: Chuyến Xe Đò Về Nam

Chiếc xe đò gầm lên khàn đặc rồi ì ạch lăn bánh, phả luồng khói dầu đen kịt bao phủ bến xe Bến Thủy. Xe bò chậm chạp qua cầu Bến Thủy. Bên dưới, dòng sông Lam cuộn đỏ phù sa lùi lại phía sau, mang theo cả thành phố Vinh mờ dần sau làn sương sớm. Vừa sang địa phận xứ Tĩnh, Quốc lộ 1A mở ra trước mũi xe gồ ghề đầy ổ gà và bụi đỏ.

Trong khoang xe chật ních người cùng quang gánh, bao sắn khô và lồng gà con chiêm chiếp, Nguyệt ngồi nép sát ô kính bám bụi. Dưới chân cô, chiếc vali mây cũ sờn nằm im lìm, bên trong xếp gọn mấy bộ áo dài cùng chiếc áo len màu mận chín.

Nguyệt tựa trán vào gờ cửa rung bần bật, khẽ buông tiếng thở dài. Bàn tay quen cầm phấn hơn hai mươi năm qua khẽ miết lên sợi nan sờn của quai vali. Hơn hai mươi ba năm làm vợ, gom lại vừa vặn một chiếc vali con và tờ đơn viết vội lúc trời chưa rạng. Không cãi vã, không xô xát, chỉ có nỗi mỏi mòn tích tụ ngấm sâu vào từng nếp nghĩ.

Chiếc xe lọc cọc trườn qua những triền đồi cằn cỗi dưới chân dãy Hồng Lĩnh. Mùi dầu máy quyện mùi mồ hôi nồng nặc kéo tâm trí cô ngược về những ngày gian khó của hơn hai mươi năm trước.

Mùa đông năm 1966, giữa những ngày máy bay Mỹ đánh phá xứ Nghệ, đám cưới của cô và Gia Hòa diễn ra vội vã nơi đình làng sơ tán. Lễ vật vỏn vẹn mấy phong chè, đĩa kẹo lạc cùng bình hoa thược dược cắm trong ống vỏ đạn pháo sáng nhặt ngoài bãi sông. Chú rể mặc chiếc sơ mi thô của cơ quan, cổ đeo chiếc máy ảnh mượn ở phòng tư liệu, chẳng mấy khi nhìn cô dâu. Đến lúc mọi người giục chụp kiểu ảnh kỷ niệm trước tấm ri-đô che bàn thờ Tổ quốc, Gia Hòa bỗng khựng lại. Mắt anh sáng rực khi bắt gặp vệt nắng sớm xuyên qua kẽ ngói vỡ, rọi nghiêng lên thân cột đình phủ đầy mạng nhện.

Anh vội nhét máy ảnh vào tay bạn: “Bấm hộ tao một kiểu với Nguyệt, nhanh lên kẻo tắt nắng!” Nói xong, anh chạy tót sang góc đình ngắm nghía hướng bóng đổ. Kết quả là tấm ảnh cưới đôi mờ mịt vì người bạn trượt nét, nằm chỏng chơ bên bức ảnh vệt nắng đình làng nét căng từng hạt bụi lơ lửng. Bức ảnh vệt nắng sau này được treo ở phòng truyền thống Báo Nghệ Tĩnh, còn bức ảnh cưới nằm khuất dưới đáy ngăn kéo tủ gỗ.

Ngày ấy, đứng trong bộ áo dài mộc mạc, Nguyệt chỉ cười xòa, nghĩ bụng tính nết say nghề ấy cũng thật thà, đáng quý. Mãi đến giờ, ngồi trên chuyến xe đò rời xa căn nhà tập thể, cô mới cay đắng nhận ra: Gia Hòa có thể mê mải dõi theo từng hạt bụi trong vệt nắng, nhưng lại chẳng hề nhìn thấy người phụ nữ đứng ngay bên cạnh mình.

Năm 1967, Thu Hằng chào đời giữa còi báo động rền rĩ. Gia Hòa biền biệt theo các đợt thực địa của tờ báo, khi ở phà Bến Thủy ghi lại cảnh cứu đường, lúc ngược miền Tây đón đoàn xe chi viện. Nguyệt một nách nuôi con, một tay ôm giáo án, vừa bế con xuống hầm tránh bom vừa kéo từng nét phấn trên bục giảng tranh tre. Những đêm con sốt giật, cô một mình ẵm con chạy tìm trạm xá trong bóng tối, chỉ mong anh nơi bom đạn được bình an. Thời chiến loạn lạc, ai cũng gian khổ, cô không một lời than thở.

Năm 1975, súng đạn lặng dần. Tòa soạn không còn những chuyến bám trụ dài ngày nơi trọng điểm, Gia Hòa được trang bị chiếc máy ảnh Zenit bóng loáng để chụp những công trường khôi phục và mùa màng mới. Nguyệt từng ngây thơ ngỡ chuỗi ngày một mình gánh vác đã đến hồi sum họp. Nhưng chiến tranh kết thúc cũng chẳng mang được người chồng thực sự về cho cô.

Anh hiện diện trong căn phòng tập thể bằng xương bằng thịt, nhưng tâm trí luôn giam kín sau cánh cửa buồng tối, hai bàn tay lúc nào cũng nồng mùi thuốc hãm chua loét. Ngồi bên mâm cơm, mắt anh lơ đãng nhìn qua vai cô để nhẩm tính khẩu độ bắt lấy vệt nắng ngoài sân. Anh không rượu chè, cờ bạc, không buông lời nặng nề, nhưng chính sự lơ đãng điềm nhiên ấy từng ngày bào mòn sinh khí người vợ. Có lần Nguyệt sốt rét đắp ba lớp chiếu run cầm cập suốt hai ngày, Gia Hòa về chỉ đứng bên mép giường hỏi bâng quơ: “Hôm nay ngủ muộn thế em, cơm nước chưa cắm à?”