Chương 9: Bóng Hình Trong Hộp Thiếc

Bóng lưng Gia Hòa khom xuống rồi chậm chạp xoay người đi về phía gian nhà kho. Bước chân anh nặng nề, đôi dép nhựa mòn lê trên nền sân đất nện, tiếng sột soạt nghe buồn tênh như tiếng chổi quét lá rụng.

Nguyệt vẫn đứng sau cánh cửa khép hờ. Dưới chân cô, chiếc hộp thiếc nằm im lìm trên bậu cửa gỗ lim. Mùi thuốc hãm phim khô khốc quen thuộc mà cô đã ngửi suốt hai mươi ba năm qua vẫn bốc lên nhàn nhạt, lẫn trong hơi sương sớm vùng bán sơn địa.

Nguyệt cúi xuống chạm vào thành hộp lạnh ngắt. Sức nặng của những cuộn phim bên trong khiến bàn tay quen cầm phấn của cô hơi trĩu lại. Nhấc hộp lui vào buồng, cô gài then gỗ. Tiếng then trượt ken két rồi chốt “cạch” một tiếng dứt khoát, ngăn cách hoàn toàn gian phòng nhỏ với bóng dáng xiêu vẹo ngoài sân.

Căn buồng thuở con gái của Nguyệt vẫn vậy, tối và mát, thoang thoảng mùi vôi cũ cùng hương bồ kết từ chái bếp hắt sang. Trên chiếc bàn con góc buồng, ngọn đèn dầu hỏa được cô vặn bấc lên liu riu, hắt vệt sáng tròn trịa xuống mặt chiếu cói. Cạnh chân đèn là chiếc kính lúp gọng sắt đã tróc mạ của ông Sửu — thứ ông vẫn hay dùng soi những dòng chữ li ti trên tờ báo xã.

Nguyệt kéo chiếc ghế đẩu lại gần, ngập ngừng mở nắp hộp thiếc. Một tiếng “tách” khô khốc vang lên. Gần hai chục cuộn phim ba mươi lăm ly nằm xếp thành hàng ngay ngắn, được buộc cẩn thận bằng những sợi nịt cao su ố vàng hoặc mẩu giấy báo quấn quanh.

Cô rút cuộn phim đầu tiên ở góc trái, gỡ sợi dây nịt mủn. Dải nhựa màu nâu sẫm cuộn tròn bung nhẹ ra trong lòng bàn tay. Nguyệt đưa dải phim lên trước bóng đèn dầu, tay kia cầm kính lúp soi sát vào từng ô hình nhỏ bằng hai ngón tay.

Dưới ánh sáng vàng vọt, những mảng màu đảo ngược hiện ra rõ rệt: nền trời sáng rực hóa thành mảng đen kịt, trong khi khuôn mặt và tà áo lại mang sắc xám trong veo. Nhưng dù ngược sáng và nhỏ xíu, Nguyệt vẫn nhận ra ngay bóng hình trong ô phim thứ tư.

Đó là cô. Cô giáo Nguyệt tuổi đôi mươi mảnh mai, đang tựa vào bậu cửa sổ lớp học tranh nứa thời sơ tán. Gió đồng lùa qua khung cửa làm mái tóc dài bay lòa xòa, tà áo cánh phập phồng, hai tay ôm cuốn sổ chấm điểm trước ngực. Ánh mắt trong ngần hướng ra khoảng sân trường ngập nắng, trong trẻo đến nao lòng.

Nguyệt khựng lại, ngực nghẹn ngào. Bức ảnh chụp khi nào? Mùa thu năm 1967 hay 1968? Ngày đó bom đạn gầm rú trên đầu, trường học phải khoét sâu vào chân đồi, cô mải miết dạy trẻ đánh vần, đâu ngờ có người đàn ông lẳng lặng nép sau rặng tre ngoài bờ mương, hướng ống kính Zenit nặng trịch về phía mình.

Kéo tiếp sang cuộn thứ hai, lại là bóng hình cô: lúc cúi đầu giặt áo bên bờ giếng đá; lúc ngồi bậc thềm gọt củ khoai lang; khi lại nghiêng người dỗ dành bé Thu Hằng trong nôi tre…

Những khoảnh khắc đời thường vụn vặt nhất mà bản thân cô cũng chẳng nhớ mình từng có dáng vẻ như thế, lại được thu trọn vào những dải nhựa âm bản này. Không có một tấm nào được rọi ra giấy ảnh. Chúng nằm im lìm trong bóng tối suốt mấy mươi năm, như một bí mật được niêm phong kỹ lưỡng.

Nguyệt bàng hoàng, chiếc kính lúp trên tay khẽ run run. Anh chụp những thứ này để làm gì? Để săn lùng những góc sáng nghệ thuật như lời đồng nghiệp tòa soạn hay tán tụng nhau, hay vì trong tâm trí anh thực sự có cô? Nếu có cô, cớ sao khi bước ra khỏi buồng tối, ngồi vào mâm cơm gia đình, ánh mắt anh lại trở nên đờ đẫn, vô hồn như thể người đàn bà trước mặt chỉ là một cái bóng vô hình?

“Nguyệt à.”

Tiếng gọi khe khẽ kèm theo tiếng đẩy liếp cửa kéo Nguyệt giật mình quay lại. Bà Thoa bước vào, vạt áo cánh nâu còn dính vài sợi rơm vàng. Thấy những dải phim nhựa trải trên mặt chiếu và chiếc kính lúp lấp lóa dưới đèn, bà thở dài thật khẽ rồi ngồi xuống mép chõng bên cạnh con gái.

Bà Thoa đưa bàn tay ram ráp đầy vết chai sần nhẹ nhàng phủ lên mu bàn tay đang lạnh ngắt của Nguyệt:

“Thằng Hòa ra kho ngồi đực mặt ra đó rồi,” bà Thoa nhỏ nhẹ nói, giọng trầm ấm đặc sệt chất Nghệ. “Mạ nhìn cái mặt nó tội quá. Nhưng mạ không trách con. Con khổ tâm thế nào, mạ hiểu.”

Nguyệt cúi đầu, ngón tay miết nhẹ lên mép dải phim trơn láng: