Chương 6: Hạ Chiếu Lập Kỳ Thi

Tiếng gõ kinh đường mộc của quan Khâm sai dứt khoát như chặt đứt mọi ngạo khí nơi công đường. Trước án tiền nghiêm nghị, Trần Bá Hộ vội vàng sụp lạy, trán chạm sát nền gạch hoa lấm tấm bụi. Pierre Dubois nghiến chặt quai hàm, bàn tay siết chuôi gậy ba-toong gắn đầu bịt bạc mới đến trắng bệch nhưng cũng chỉ đành cúi đầu lĩnh mệnh.

Minh Viễn khẽ thở hắt ra một hơi dài, lồng ngực phập phồng sau những khắc căng thẳng tột cùng. Chàng bước sát bên ông nội, đưa tay đỡ lấy cánh tay gầy guộc nhưng rắn rỏi của cụ Luân giữa vòng vây bách tính đang ùa ra sân nha môn trong tiếng bàn tán xôn xao.

Ngay buổi trưa hôm ấy, chiếu lệnh son đỏ của quan Khâm sai Lê Khắc Thuần đã được sai nha đem niêm yết khắp các ngã tư phố chợ, từ bến đá hoa cương đến cổng đình Phố Hiến. Dân chúng bu đông nghẹt quanh tấm bảng gỗ thị sát. Từng điều khoản rành mạch được viên đề lại cất giọng đọc lớn giữa thanh thiên bạch nhật: Đại hội Sát hạch Xay lúa Tiến triều sẽ diễn ra sau đúng bảy ngày tại quảng trường thương cảng bến sông. Cuộc thi gồm trọn ba vòng khảo thí: vòng đầu đọ tốc độ bóc vỏ và độ sạch trấu; vòng hai thử sức bền bỉ vận hành liên tục từ sáng đến trưa; vòng ba là sát hạch tối thượng, kiểm định phẩm chất hạt gạo giữ phôi để nấu cơm dâng tiến triều đình.

Mức tiền cược được ấn định lên tới năm trăm quan tiền kẽm ròng. Bên thắng cuộc chẳng những được tẩy sạch món nợ hay giữ lại bãi bồi, mà còn nắm trọn bản khế ước độc quyền cung ứng toàn bộ kho quân lương trấn Sơn Nam cho triều đình Đại Việt.

Trở về xưởng cối ven bãi bồi thôn Diên Cối, không khí trong xóm thợ lại chùng xuống nặng nề. Minh Viễn ngồi xổm bên mép chõng tre, ánh mắt đăm chiêu nhìn chiếc cối tre nện đất đặt ở gian giữa xưởng. Đó từng là chiếc cối tốt nhất của phường thợ, nhưng qua bao mùa xay giã cho cả vùng châu thổ, hàm răng gỗ nghiến đã mòn vẹt quá nửa, vành cạp tre cũng sờn xơ theo năm tháng.

“Bảy ngày…” Minh Viễn siết chặt hai nắm tay, giọng đầy bồn chồn nói với ông nội: “Thưa ông, thời gian chuẩn bị chỉ vỏn vẹn bảy ngày. Đóng một vành cối thi đấu bình thường đã mất gần nửa tháng từ khâu chọn tre, luyện đất đến đẽo dăm. Huống hồ chiếc cối cũ này dăm nghiến đã mòn, đem ra đọ cùng máy sắt chạy guồng nước của tay ngoại bang thì làm sao chịu nổi sức bền vòng hai?”

Cụ Luân thong thả nhấp một ngụm nước vối đặc, khóe mắt nheo lại hiền từ nhưng đáy mắt ánh lên vẻ trầm tĩnh lạ lùng:

“Gỗ mòn thì thay gỗ, tre sờn thì đan cạp mới. Tâm con động thì nhìn đâu cũng thấy thế cùng lực kiệt. Người thợ cối khi vào việc, trước hết phải nén cái tâm mình cho đầm chắc như khối đất gan gà, khi ấy đôi tay mới biết hướng nào mà vót tre, đẽo dăm.”

Đang lúc Minh Viễn còn trăn trở, tiếng cổng tre xào xạc ngoài ngõ vang lên. Đặng Thị Mai Nương thoăn thoắt gánh đôi bồ tiến vào sân, vạt áo tứ thân bạc màu gió bụi bến sông còn vương vài sợi rơm vàng óng.

“Cụ nội! Viễn huynh!” Nàng đặt gánh xuống hiên, nhanh nhẹn mở nắp bồ, để lộ những đấu gạo nếp thơm lừng cùng một liễn mỡ cá ngừ khô và túi mật mía sậm màu. Đôi mắt lá dong của nàng sáng ngời, vừa đưa tay quệt giọt mồ hôi bên thái dương vừa nói: “Con mang chút lương thực và mật mía từ vựa của cha con sang tiếp sức cho xưởng. Mấy hôm nay phường thợ phải dốc lòng làm việc, không thể để mọi người thiếu ăn được.”

Minh Viễn vội rót bát nước đưa cho nàng, giọng áy náy: “Mai Nương, việc làng cối chúng tôi đang nước sôi lửa bỏng, cô mang đồ sang thế này, liệu lão Trần trùm có gây khó dễ cho vựa thóc nhà họ Đặng không?”

Mai Nương khẽ mỉm cười, ánh mắt kiên định đáp: